Oʻzbekistonda paxta ishi

Oʻzbekistonda paxta ishi yoki paxta ishi (boshqa nomi oʻzbek ishi) O‘zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasida Leonid Brejnev hukmronligining soʻnggi yillarida boshlangan va 1989-yilgacha davom etgan keng koʻlamli repressiv antikorrupsiya mojarosi edi.

Turgʻunlik davrida yuzaga kelgan ijtimoiy-iqtisodiy nomutanosiblik kuchayib borishi bilan aholining hukumatga nisbatan ishonchini oshirish maqsadida paxta ishiga aloqador boʻlgan keng miqyosdagi jinoiy sud jarayonlari eʼlon qilindi. Jami 800 ta jinoiy ish qoʻzgʻatilib, 4000 dan ortiq shaxs ushbu ish bilan bogʻliq turli ayblovlar boʻyicha aybdor deb topildi.

Tarixi

Sharof Rashidov 1959-yil 15-martda O‘zbekiston Kompartiyasi birinchi kotibi etib tayinlandi. Hukmronligi davrida O‘zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi O‘rta Osiyoning boshqa Sovet Sotsialistik Respublikalari qatori Sovet Ittifoqining asosiy paxta manbaiga aylandi. 1970-yillarning boshlariga kelib Oʻzbekiston SSRda deyarli barcha ekin maydonlari paxtachilikda foydalanish uchun oʻzlashtirildi. Paxta yetishtirishni yanada oshirishning imkoni boʻlmasa-da, davlat reja qoʻmitasi yoki Gosplan paxtani import qilishdan qochish maqsadida ishlab chiqarishni yanada oshirishni talab qila boshladi.

Natijalar halokatli boʻldi. Pestitsidlar va zaharli oʻgʻitlardan keng foydalanish hamda almashlab ekishdan voz kechish atrof-muhit uchun halokatli oqibatlarga olib keldi. G‘o‘zaning o‘sishini yaxshilash maqsadida suvning isrof qilinishi Orol dengizining qurib qolishiga sabab boʻlib, bu esa mintaqadagi ekologik vaziyatni yanada og‘irlashtirdi. Shunga qaramay, paxta yetishtirish darajasi oshmadi. Qoʻshib yozish yoki besh yillik rejalar natijalarini sunʼiy ravishda oshirish natijasida millionlab dollar mablagʻlar yoʻqotildi. Statistik maʼlumotlarning ishonchsizligi esa iqtisodiy qarorlar qabul qilinishiga toʻsqinlik qildi. Shunga qaramay, Sharof Rashidov O‘zbekiston ustidan nazoratni saqlab qolib, mavjud bo‘lmagan miqdordagi paxtani yetishtirish uchun Sovet hukumatidan jami to‘rt milliard rubl mablagʻ oldi.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Oʻzbekistonda paxta ishi mamlakat iqtisodiyotida juda muhim oʻringa ega boʻlgan anʼanaviy sohalardan biridir. Paxta yetishtirish va yigʻish Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligining asosiy tarmoqlaridan biri hisoblanadi va u yurtning eksport daromadlarida katta ulushga ega. Paxta, asosan, Surxondaryo, Qashqadaryo, Fargʻona vodiysi, Namangan, Andijon, Sirdaryo va Toshkent viloyatlarida yetishtiriladi.

Paxta yetishtirishning tarixi va ahamiyati:

Oʻzbekistonda paxta yetishtirishning tarixi uzoq yillarga borib taqaladi. Sovet davrida paxta Oʻrta Osiyoda, ayniqsa Oʻzbekistonda keng ko‘lamda ekilgan va mamlakat iqtisodiyotida muhim rol o’ynagan. Mustaqillik yillarida ham paxta mamlakat eksportidagi asosiy mahsulotlardan biri boʻlib qoldi.

Paxta sohasining iqtisodiy ahamiyati juda katta. U nafaqat qishloq xo‘jaligini rivojlantiradi, balki minglab ish oʻrinlarini yaratib, aholi daromadining asosiy manbalaridan biridir. Paxta eksporti Oʻzbekistonning valyuta tushumlarini taʼminlashda muhim rol oʻynaydi.

Paxta ekish va yig‘ish jarayonlari:

Paxta ekilishi bahor oylarida boshlangan boʻlib, may oyidan sentyabrgacha davom etadi. Maxsus zamonaviy texnika va mexanizatsiya yordamida paxta ekish, sugʻorish, parvarishlash ishlari olib boriladi. Yoz oylarida paxta gullash davri boʻladi, avgust-sentyabr oylarida esa yigʻim-terim ishlari boshlandi.

Yigʻim-terim jarayoni avvaliga qoʻlda bajarilgan boʻlsa, hozirda mamlakatda paxta yigʻishda zamonaviy kombaynlar keng qoʻllanilmoqda. Bu yigʻimning samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.

Paxta va ijtimoiy muammolar:

Paxta yigʻim-terimi mavsumida ko‘plab ishchi kuchi, ayniqsa qishloq aholisi va talabalar jalb qilinadi. Bu esa ba’zan mehnat sharoitlari va ishchi huquqlari bilan bog‘liq muammolarni yuzaga keltiradi. So‘nggi yillarda Oʻzbekistonda paxta yig‘imida majburiy mehnatni qisqartirish va yaxshilash borasida xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilinmoqda.

Hukumat paxta sohasida zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish va qishloq xo‘jaligini yanada rivojlantirish uchun keng ko‘lamli islohotlar olib bormoqda.

Xulosa:

Paxta Oʻzbekiston iqtisodiyotining muhim tayanchi boʻlib, u nafaqat mamlakatning eksport daromadlarini taʼminlaydi, balki minglab oilalarning yashashi uchun zarur ish oʻrinlarini yaratadi. Shu bilan birga, sohaga zamonaviy texnologiyalarni joriy qilish va mehnat sharoitlarini yaxshilash muhim vazifalardan biri sanaladi. Paxta kelgusida ham Oʻzbekiston qishloq xo‘jaligining rivojlanishida asosiy o‘rinlardan birini egallayveradi.