O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan qushlar ro‘yxati

Ushbu roʻyxatga Oʻzbekiston „Qizil kitob“ning 2009-yilgi (uchinchi) nashriga kiritilgan 50 ta qushning tur va kenja turlari kiritilgan. „Qizil kitob“ning oldingi nashri (1998) bilan solishtirganda roʻyxatdan ikki tur – choʻl chumchugʻi (populyatsiyasining qayta tiklanganligi) va kichkina oqqush (qush boʻlganligi uchun) chiqarildi.

Mavsumiy qush maqomidan kelib chiqqan holda, kitobga IUCN (Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi) muhofaza maqomiga ega LC toifasidan yuqori boʻlgan 3 tur kiritilmagan: katta baliqchiqush (NT), quruqburun (VU), anas formosa (VU).

IUCN muhofaza maqomi belgilari:

Turkum, oila va turlarning nomlari alifbo tartibida, tur va kenja turlarning lotincha nomlari Oʻzbekiston Qizil kitobida qoʻllanilganiga muvofiq tarzda berilgan.

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

O‘zbekiston Qizil kitobi tabiatni himoya qilish va yo‘qolib borayotgan biologik turlarni saqlash uchun tuzilgan davlat dasturidir. Unda O‘zbekiston hududida uchraydigan va xavf ostida bo‘lgan o‘simliklar va hayvonlarning, shu jumladan qushlarning ro‘yxati keltirilgan. Bu ro‘yxat orqali mazkur turlarni asrash, ularning yashash muhitlarini himoya qilish va odamlarda ekologik ongni oshirish maqsad qilinadi.

O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan qushlar haqida ma'lumot:

Ma'nosi va ahamiyati: Qizil kitobga kiritilgan qushlar - bu O‘zbekistonda kam uchraydigan yoki yo‘qolish xavfi ostida bo‘lgan turli qush turlari. Ular tabiiy muhit sharoitlarining o‘zgarishi, sanoat va qishloq xo‘jaligi faoliyati, ovchilik va boshqa inson omillari ta'sirida kamayib bormoqda. Shuning uchun ularni himoya qilish dolzarb ahamiyatga ega.
Mashhur va muhim turlardan ba’zilari: O‘zbekiston Qizil kitobida quyidagi qush turlari joy olgan:
- Amur burguti (Falco amurensis) — kichik bahor burguti, qisman himoyalanadi.
- Qora burgut (Falco subbuteo) — himoyaga muhtoj.
- Qoraqush (Coracias garrulus) — noyob va kam uchraydigan turlardan.
- Qaldirg‘ochlar oilasiga kiruvchi bir qancha turlar (masalan, qora qaldirg‘och).
- Yalpiz burguti (Circus macrourus) — kam uchraydigan yirtqich qush.
Muammolar va tahdidlar:
- Tabiiy yashash joylarining yo‘qolishi, shaharsozlik rivojlanishi.
- Atrof-muhit ifloslanishi va kimyoviy moddalarning zararlanishi.
- Avtomobil yo‘llari, infratuzilmalar qurilishi va holatlar, bu esa qushlarning migratsiya va ko‘payishini qiyinlashtiradi.
- Ovchilik va qoidabuzarliklar.
Asosiy chora-tadbirlar:
- Himoya zonasini tashkil qilish va qo‘riqxonalarni kengaytirish.
- Ekologik tadqiqotlar olib borish va monitoring qilish.
- Mahalliy aholini xabardor qilish, ekologik ma'naviyatni oshirish.
- Qonun talablarini kuchaytirish va himoya choralari joriy etish.
Qo‘shimcha ma’lumot:
- O‘zbekistonda Qizil kitob muntazam yangilanib boradi va unga kiritilgan turlar soni ham o‘zgaradi.
- O‘zbekiston tabiati ko‘p turlilikka boyligi bilan mashhur, shuning uchun biologik xilma-xillikni saqlash katta ahamiyatga ega.

Agar siz aniqroq ro‘yxat yoki O‘zbekiston Qizil kitobida kiritilgan qushlar haqida yanada batafsil ma’lumot olmoqchi bo‘lsangiz, O‘zbekiston Ekologiya va Atrof-muhitni muhofaza qilish qo‘mitasi yoki Fanlar akademiyasi bilan bog‘lanishingiz mumkin. Shuningdek, ularning rasmiy saytlarida yoki ekologik nashrlarda mavjud rasmiy ro‘yxatlar taqdim etiladi.