O‘zbekiston chinniguli
O‘zbekiston chinniguli ( lotincha: Dianthus uzbekistanicus) — chinniguldoshlar (Caryophyllaceae) oilasiga mansub chinnigullar (Dianthus) turkumiga mansub ikki pallali o‘simlik turi. Ushbu o‘simlik turi 1953-yilda ilk marotaba rus botanigi Igor Aleksandrovich Linchevskiy tomonidan qayd etilgan.
Tarqalishi
Oʻzbekiston endemigi , Samarqand va Qashqadaryo viloyatlari hududidagi Pomir-Oloy tizmalaridan topilgan.
Tosh-shag‘alli joylarda, tosh va ohaktosh siniqlari va yoriqlari orasida o‘sadi.
Botanik tavsifi
Bo‘yi 40 sm gacha yetadigan ko‘p yillik o‘t. Poyalari ko‘p, oddiy, ba’zan yuqori qismidan shoxlangan, tuksiz, pastki qismi g‘adirbudir, uzunligi 20–35 sm.
Barglari ko‘kimtir-yashil, o‘tkir uchli.
Gullari yakka-yakka, asosi qalin tukli, pushti rangli.
Mevasi – ko‘sakcha, ko‘p urug‘li.
May oyida gullab, mevasi iyunda yetiladi.
Muhofaza chorasi
Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan. Gullari guldastalar uchun uzib olinadi. Chorva mollari iste’mol qiladi .
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika bogʻida yetishtiriladi .
Ba’zi bir populyasiyalari Kitob davlat qo‘riqxonasida muhofazaga olingan. Gullari yulinishining oldi olinishi kerak. Shuningdek, urug‘i yetilib, tarqalishi uchun gullagan va mevalagan paytida chorva mollari boqishni man etish tavsiya etiladi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
O‘zbekiston chinniguli – bu O‘zbekistonda keng tarqalgan chinnigullar oilasiga mansub o‘simlik bo‘lib, ko‘pincha davolash maqsadlarida ishlatiladi. Chinnigullar butun dunyoda dorivor va ziravor sifatida katta ahamiyatga ega bo‘lib, O‘zbekistonda ham ularning turlari ko‘p uchraydi.
O‘zbekiston chinnigulining asosiy ma’lumotlari:
-
Botanik ta'rifi:
Chinnigul — Myrtaceae oilasiga mansub, ko‘pincha o‘simliklar shoxlarida va barglarida chinnigul o'ti mavjud bo‘ladi. O‘zbekiston hududida asosan Myrtus communis turidagi chinnigullar uchraydi. Ular qalin, yashil barglarga ega va mayda, oq yoki binafsha rangdagi gullar ochadi.
-
Tarqalishi:
O‘zbekistonning cho‘l va yarim cho‘l hududlarida, shuningdek tog‘oldi mintaqalarda ham chinnigul o‘sadi. U asosan sovuqdan va qurg‘oqchilikdan himoyalangan joylarda yashaydi.
-
Foydalanilishi:
- Dorivor maqsadda: Chinnigulning barglari va gullari antiseptik, yallig‘lanishga qarshi, shamollash va grippda davo sifatida ishlatiladi. An’anaviy tibbiyotda qo‘llanilib, nafas yo‘llari kasalliklarini davolashda qo‘llaniladi.
- Ziravor sifatida: Chinnigul barglaridan turli taomlarga o‘ziga xos ta’m beruvchi ziravor sifatida foydalaniladi.
- Aroma va kosmetika: Chinnigul moyi asosan parfyumeriya va teri parvarishlash mahsulotlarida ishlatiladi.
-
Sayyor iqlimga moslashuvi:
Chinnigul o‘zining quruq va issiq iqlimlarga chidamliligi bilan O‘zbekistonda yaxshi o‘sadi. U tuproqning tuzilishiga ko‘p talab qilmaydi, ammo yaxshi quyoshli joylarni afzal ko‘radi.
-
Ekologik ahamiyati:
Chinnigul o‘simligi tuproqni eroziyadan saqlashda, shamollatishda va biomassani saqlashda muhim rol o‘ynaydi. U shuningdek, mahalliy faunaga oziq-ovqat manbai hisoblanadi.
Xulosa:
O‘zbekistonda chinnigul, ayniqsa davolash va ovqat pishirishda juda keng qo‘llaniladi. Uning tabiiy sharoitda yetishishi va iqlimga moslashishi sababli mazkur o‘simlik ko‘plab mintaqalarda osonlik bilan uchraydi. An’anaviy va zamonaviy tibbiyotda uning foydasi hali ham katta ahamiyatga ega.