O`zbek xalq ijodi

Oʻzbek xalq ijodi — oʻzbek xalq badiiy ijodi namunalaridan tuzilgan koʻp jildli nashr turkumi (1964—1990). Turkumning asoschisi Hodi Zarifovdir. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutining Folklor boʻlimi tomonidan shu institut folklor arxivi materiallari asosida nashrga tayyorlangan. Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida 37 jildi chop etilgan.

„Intizor. Nurali“ (1964), „Murodxon“, „Gulixiromon“, „Dastagul“ (1965), „Goʻroʻgʻlining tugʻilishi“, „Gulnor pari“ (1967), „Gulshanbogʻ“ (1969), „Ergash Jumanbulbul oʻgʻli“ (1971—72), „Tohir va Zuhra“ (1971), „Orzigul“ (1975), „Hasanxon“ (1976), „Alpomish“ (1979), „Xoldorxon“ (1981), „Oysuluv“ (1984), „Balogardon“, „Bahrom va Gulandom“ (1986), „Erali va Sherali“, „Yusuf va Ahmad“ (1987), „Malika ayyor“ (1988), „Nurali“ (1989) kabi jildlarda 65 ta xalq dostoni nashr etilgan boʻlsa, „Suv qizi“, „Oltin olma“ (1966), „Oyjamol“ (1969), „Gulpari“ (1967), „Kulsa – gul, yigʻlasa – dur“ (1983), „Oltin beshik“ (1984), „Zumrad va Qimmat“ (1988), „Luqmoni hakim“ (1990) singari jildlar 400 ga yaqin xalq ertaklarini oʻz ichiga olgan.

„Latifalar“ (1965, 1967, 1969), „Askiya“ (1970), „Topishmoqlar“ (1981), „Oʻzbek xalq maqollari“ (1989) kabilar shu janrlar materiallaridan tuzilgan. „Gulyor“ (1967), „Oq olma, qizil olma“ (1972), „Sovet davri qoʻshiqlari“ (1983), „Boychechak“ (1984) kabi jildlar xalq qoʻshiqlaridan tashkil topgan.

Koʻp jildlik qatʼiy ilmiy tamoyillar asosida nashrga tayyorlangan boʻlib, unga kiritilgan folklor asarlari bevosita xalq ijodkorlari ogʻzidan yozib olingan. Nashr ilmiy-ommabop xarakterga ega. U keng kitobxonlar ommasiga moʻljallangan. Har bir jildning adadi 60 ming. Rus tilida ushbu nashrdan saylab olingan namunalar asosida „Uzbekskoye narodnoye tvorchestvo“ turkumida 10 ga yaqin kitob chop etilgan.

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

O‘zbek xalq ijodi — bu o‘zbek xalqining asrlar davomida shakllangan og‘zaki va yozma ijod namunalarining umumiy nomi bo‘lib, unda xalqning hayoti, urf-odatlari, qadriyatlari, milliy xarakteri aks etadi. O‘zbek xalq ijodi ko‘plab janr va shakllardan tashkil topgan bo‘lib, unda dostonlar, afsonalar, rivoyatlar, qo‘shiqlar, maqollar, latifalar, ertaklar, qo‘shiq va hajviy ijod kabi ko‘plab turdagi ijodiy mahsulotlar mavjud.

O‘zbek xalq ijodining asosiy turlari:

Og‘zaki ijod
O‘zbek xalqining og‘zaki ijodi katta ahamiyatga ega. Bu eski va yangi asrlar davomida xalq qahramonlarini, voqealarini, hayot tarzi va qadriyatlarini ifoda etuvchi fikrlar, so‘zlar, she’rlar va gaplardan tashkil topgan. Masalan:
- Dostonlar: “Alpomish”, “G‘arqash”, “Layli va Majnun”, “Farhod va Shirin” kabi asarlar. Ular qahramonlik, sevgi, sadoqat va jasorat kabi mavzularni yoritadi.
- Ertaklar: yosh avlodga axloqiy tarbiya berish, ularga hayotiy saboqlar o‘rgatish maqsadida yaratilgan ijod namunalari.
- Maqollar va aforizmlar: xalq hayotining falsafiy va amaliy jihatlarini o‘zida mujassam etgan qisqa va mazmunli so‘zlar.
Qo‘shiqlar va xalq musiqasi
O‘zbek xalqining musiqiy merosi ham juda boydir. Ushbu musiqiy ijod ko‘pincha kundalik hayot voqealarini, sevgi, tabiat, mehnatni kuylaydi. Xalq musiqasi doira, aytish, qo‘shiq va chalish cholg‘ulari bilan boyitilgan.
Rivoyatlar va afsonalar
Ular ko‘pincha tarixiy va ma’rifiy mazmunga ega bo‘lib, xalqning kitoblardan oldingi bilimi va dunyoqarashini ifoda etadi. Misol uchun, Amir Temur hayoti bilan bog‘liq ko‘plab rivoyatlar mavjud.
Latifalar va hazil
O‘zbek xalqining hazil-mutoyibasi va latifalari ularning aqlli, ziyrak va muloqotchan tabiatini ko‘rsatadi. Bu janr xalq orasida eng ko‘p tarqalgan ijtimoiy tarmoq vositalaridan biridir.
Xalq yozma ijodi
O‘zbek xalqining yozma ijodi asosan folklor elementlari asosida yaratilgan bo‘lib, ba’zan xalq poetlari va yozuvchilar tomonidan yozib olinadi. Alisher Navoiy, Bobur kabi buyuk shoirlarning asarlarida xalq yaratgan motivlar, tasvirlar ko‘p uchraydi.

O‘zbek xalq ijodining ahamiyati

Milliy ong va madaniyatni saqlash: O‘zbek xalq ijodi o‘zbek xalqining tarixini, urf-odatlarini, qadriyatlarini avlodlarga yetkazish vositasi hisoblanadi.
Tarbiya va ma'rifat: U yoshlarga axloqiy qadriyatlarni o‘rgatadi, xalq hayotining asosiy printsiplarini yetkazadi.
San’atning rivojlanishi: Ko‘plab xalq asarlari professional san’atkorlar va yozuvchilar uchun ilhom manbai bo‘lib xizmat qiladi.
Tilning rivojlanishi: Xalq ijodining she’riy, badiiy shakllari tilning boyligini, so‘z boyligini oshiradi.

Umuman olganda, o‘zbek xalq ijodi milliy madaniyatning ajralmas qismi bo‘lib, u yillar davomida shakllanib, bugungi kunda ham saqlanib kelmoqda va rivojlanmoqda. Uning o‘rganilishi, saqlanishi va targ‘ib qilinishi o‘zbek xalqining madaniy merosini kelajak avlodlarga yetkazishda muhim ahamiyatga ega.