Oʻtloqi Tuproqlar
Oʻtloqi tuproqlar - tuproq tipi; kapillyar namlanishga sabab boʻluvchi sathi yaqin (1–3 m) grunt suvlari taʼsirida hosil boʻladi. Bunday tuproqlarda namlik koʻpligi tufayli oʻsimliklar yaxshi oʻsadi; oʻsimlik qoldiqlarining aerob parchalanishi va tiklanish jarayoni suvli hamda unga yaqin gorizontlarning gleylanishiga sabab boʻladi. Oʻtloqi tuproqlarning choʻl zonasidagi, boʻz tuproq va baland togʻli mintaqlardagi tiplari farqlanadi. Choʻl zonasi hamda boʻz tuproq mintaqasidagi Oʻtloqi tuproqlar grunt suvlar rejimi va ularning paydo boʻlish sharoitiga qarab qayirallyuvial, allyuvial va saz (buloq)li boʻladi. Qayirallyuvial Oʻtloqi tuproqlar (chirindi qatlami 20—40 sm) Amudaryo va Sirdaryoning delta qismida hamda boshqa daryolar qayiridagi terrasalarda tarqalgan. Bu tuproqlar har yilgi yoki davriy boʻlib turadigan toshqin suvlardagi muallaq oqiziqlarning choʻkishidan hosil boʻladi. Allyuvial Oʻtloqi tuproqlar daryoning quyi qayir usti terrasalari va daryolarning hozirgi deltalarida tarqalgan boʻlib, daryo rejimidagi grunt suvlar taʼsirida boʻladi. Sazli Oʻtloqi tuproqlar (chirindi qatlami 30 sm) togʻlardan oqib tushuvchi daryo yoyilmalarining oʻrta va pereferik qismida, yoyilmalararo pastqamliklar, kamdankam togʻ yonbagʻirlaridagi qiyaliklarning quyi qismida, oqib chiqishi va koʻtarilishi qiyin saz rejimdagi grunt suvli rayonlarda tarqalgan. Oʻzbekistonning sugʻorma dehqonchilik zonasida umumiy sugʻoriladigan maydonning 50% ga yaqinini Oʻtloqi tuproqlar tashkil etadi. Sugʻoriladigan Oʻtloqi tuproqlarda 1—2% chirindi, 0,08—0,15% ga yaqin azot, yetarli miqdora yalpi va harakatchan kaliy bor. Oʻtloqi tuproqlarda fosfor temir va alyuminiy oksidlari bilan tez birikib, fosforli oʻgʻitlar samaradorligini taʼminlaydi. Baland togʻli va boʻz tuproq mintaqasidagi Oʻtloqi tuproqlar odatda, shoʻrlanmagan, choʻl zonasidagilari esa turli darajada shoʻrlangan. Shoʻrlangan Oʻtloqi tuproqlarda drenaj asosida profilaktik shoʻr yuvish choralari qoʻllaniladi.
Xodimat Maxsudov.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
O‘tloqi tuproqlar (yoki chiroq tuproqlar) — bu asosan o‘tloq va yaylovlarda tarqalgan tuproq turi bo‘lib, ularning tarkibi, tuzilishi va xossalari o‘simliklarning o‘sishi uchun juda muhim hisoblanadi. O‘tloqi tuproqlar asosan oʻrta iqlim sharoitida hosil bo‘ladi va ko‘pincha cho‘llar, dalalar, tepaliklar va tog‘ oldi zonalarida uchraydi.
O‘tloqi tuproqlarning xususiyatlari:
-
Tarkibi va struktura
O‘tloqi tuproqlarda ko‘p miqdorda o‘t o‘simliklarining qoldiqlari (organik moddalar) mavjud. Bu organik moddalarning parchalanishi natijasida tuproq tarkibida humus qo‘shiladi, bu esa uning unumdorligini oshiradi. Bular ko‘pincha qum, palach va er yengil tuproqlar bilan aralashgan bo‘ladi.
-
Humus miqdori
O‘tloqi tuproqlarda humus miqdori o‘rtacha yoki yuqori bo‘lishi mumkin. Humus tuproqning suvni saqlash qobiliyatini va oziq moddalar bilan boyligini oshiradi.
-
Rang va struktura
O‘tloqi tuproqlarning rangi ko‘pincha quyuq jigarrang yoki quyuq kulrang bo‘ladi. Tuproq qatlamlari qat’iy ajralib turadi, ko‘p joylarda erkin va engil teksturaga ega.
-
Tuproqlarni hosil qiluvchi omillar
O‘tloqi tuproqlar asosan o‘tloq o‘simliklarining qoldiqlaridan hosil bo‘ladi. Ob-havo sharoiti — o‘rtacha harorat va namlik, shuningdek, yer yuzasi tuproqni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
-
Unumdorligi
Ushbu tuproq turi o‘simliklarning o‘sishi uchun qulay sharoit yaratadi, chunki unda ishonchli oziq moddalar va suv mavjud. Shu tufayli u qishloq xo‘jaligida ayniqsa chorvachilik va o‘tloq xo‘jaligi uchun juda yaxshi hisoblanadi.
O‘tloqi tuproqlarning tarqalishi:
O‘tloqi tuproqlar asosan o‘rta kengliklarda, cho‘lda va o‘tloq mintaqalarida keng tarqalgan bo‘lib, O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va boshqa Markaziy Osiyo davlatlarida keng uchraydi. Ular, ayniqsa, tabiiy o‘tloqlar va yaylovlarda ko‘p uchraydi.
Foydasi va qo‘llanishi:
- Chorvachilik uchun eng muhim o‘tloq hisoblanadi.
- Uning tarkibidagi humus yerlarni unumdor qiladi.
- O‘tloq xo‘jaligida, ayniqsa mollar boqish va yaylov sifatida foydalaniladi.
Xulosa:
O‘tloqi tuproqlar tabiiy o‘tloq hududlarining asosiy tuprog‘i bo‘lib, ular yuqori unumdorlik, yaxshi tuzilma va o‘simliklarga moslashganligi bilan ajralib turadi. Bu tuproqlarni saqlash va ulardan oqilona foydalanish qishloq xo‘jaligi va atrof-muhitni muhofaza qilish uchun muhimdir.
Agar sizga yanada batafsil yoki aniq ma’lumot kerak bo‘lsa, iltimos, so‘rashingiz mumkin!