Ota-onalik huquqidan mahrum qilish
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish — oila huquqi sohasi. Oʻzbekiston Respublikasi OK ga koʻra, quyidagi hollarda ota-ona (yoki ulardan biri) ota-onalik huquqidan maxrum qilinishi mumkin: ota-onalik majburiyatlarini bajarishdan bosh tortsa, shu jumladan, aliment toʻlashdan boʻyin tovlasa; uzrsiz sabablarga koʻra oʻz bolasini tugʻruqxona yoki boshqa davolash mu-assasasidan, tarbiya, aholini ijtimo-iy himoyalash muassasasi va shunga oʻxshash boshqa muassasalardan olishdan bosh tortsa; ota-onalik huquqini sui isteʼmol qilsa, bolalarga nisbatan shafqatsiz muomalada boʻlsa, jumladan, jismoniy kuch ishlatsa yoki ruhiy taʼ-sir koʻrsatsa; muttasil ichkilikbozlik yoki giyohvandlikka mubtalo boʻlgan boʻlsa; oʻz bolalarining qayoti yoki sogʻligʻiga yoxud eri (xotini)ning hayoti yoki sogʻligʻiga qarshi qasddan jinoyat qilgan boʻlsa.
O.-o.h.m.q. ota (ona)ning yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning, prokurorning, vasiylik va homiylik orga-nining, voyaga yetmaganlar ishlari bilan shugʻullanuvchi komissiyalar hamda bosh-qa muassasalarning talabi bilan sud tar-tibida amalga oshiriladi. Bolani bo-shqa ota-onaga berishning imkoni boʻlmagan taqdirda, bola vasiylik va homiylik organining qaramogʻiga olib boriladi. Ota-ona qaysi bolaga nisbatan ota-onalik huquqidan mahrum qilingan boʻlsa, shu bolaga nisbatan boʻlgan qarindoshlik faktiga asoslangan barcha huquqlardan, shu jumladan, undan taʼminot olish, shuningdek, bolali fuqarolar uchun qonun xujjalarida belgilangan imtiyozlar va nafa-qalar olish huquqlaridan maxrum boʻladi. Otaonalik huquqidan mahrum qili-nish otaonani oʻz bolasiga taʼminot berish majburiyatidan ozod qilmaydi. Shoira Yoʻldosheva.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish — bu ota-ona va bola o‘rtasidagi qonuniy huquqiy munosabatlarni tugatadigan yuridik jarayon bo‘lib, natijada ota-ona o‘z farzandi ustidan qonuniy huquqlarga ega bo‘lmaydi. Bu holat O‘zbekiston Respublikasining oilaviy qonunchiligida ta’riflangan va faqat muayyan shartlar mavjud bo‘lganda sudning qarori bilan amalga oshiriladi.
Ota-onalik huquqidan mahrum qilishning mohiyati
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish — ota-onaga farzandining tarbiyasi, ta’limi va moddiy ta’minoti bilan bog‘liq barcha huquq va majburiyatlarni sud tomonidan olib qo‘yish demakdir. Bunda bunday qaror farzandning manfaatlarini himoya qilish, uning farovonligini ta’minlashga yo‘naltiriladi.
Qonuniy asosi
O‘zbekiston Respublikasining “Oilaviy kodeksi” va “Bolalarni himoya qilish to‘g‘risida”gi qonunlariga ko‘ra, ota-onalik huquqidan mahrum qilish faqat sud tomonidan va faqat quyidagi asoslar bo‘lganda amalga oshiriladi:
- Ota-ona o‘z farzandiga g‘amxo‘rlik qilmaydi, uni moddiy ta’minlamaydi, tarbiyalay olmaydi yoki uni zararli xislatlarga chalinishiga sababchi bo‘ladi.
- Ota-onaning suiiste’mol qilishi, bolaga nisbatan zo‘ravonlik qilish holatlari mavjud bo‘lsa.
- Ota-ona tomonidan bolani voyaga yetgunga qadar qaramligini ta’minlamaslik yoki kaltaklash, qasddan zarar yetkazish hollari.
- Uzoq vaqt davomida farzand bilan aloqani uzib qo‘yish.
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish tartibi
- Sudga murojaat qilish: Mazkur ish odatda bolani himoya qilishga mas’ul bo‘lgan davlat organi yoki boshqa manfaatdor shaxs tomonidan sudga taqdim etiladi.
- Sud jarayoni: Sud ota-onalik huquqidan mahrum qilish yuzasidan barcha dalillarni o‘rganadi, ota-onaning vaziyatini tahlil qiladi, ota-onaning o‘zini himoya qilish imkoniyatini beradi.
- Sud qarori: Sud ota-onaning ota-onalik huquqidan mahrum qilinishini, uni qisman cheklash yoki boshqa taqdim etilgan choralarga oid qaror qabul qiladi.
- Ota-onalik huquqining tugatilishi: Sud qarori qonuniy kuchga kirganda, ota-onaning barcha ota-onalik huquqlari bekor qilinadi.
Ta’siri va oqibatlari
- Ota-ona bolani tark etgan yoki unga g‘amxo‘rlik qilmagan vaziyatda, sud qarori bilan ota-onalik huquqlaridan mahrum qilinadi.
- Ota-ona farzand bilan bog‘liq qarorlar qabul qilish huquqini yo‘qotadi.
- Farzandning ta’limi, tarbiyasi va moddiy ta’minoti uchun javobgarlik davlat yoki boshqa shaxslar zimmasiga olinishi mumkin.
- Ota-onalik huquqidan mahrum qilinishi ota-onaning farzandga oid aliment to‘lash majburiyatlarini avtomatik bekor qilmaydi, bu alohida tartibda taqiqlanadi yoki qonun bilan nazorat qilinadi.
Ota-onalik huquqidan mahrum qilishni bekor qilish
Sud ota-onalik huquqidan mahrum qilishni bekor qilishi mumkin, agar ota-ona o‘z xatti-harakatlarini o‘zgartirgan, bolaga g‘amxo‘rlik qilishga tayyor ekanini isbotlagan yoki boshqa ijobiy sharoitlar yuzaga kelgan bo‘lsa.
Xulosa
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish — bolaning manfaatlarini ilk bor o‘ylagan holda, uni zararli muhitdan himoya qilish uchun qabul qilinadigan jiddiy sud qaroridir. Bu jarayon hukumat tomonidan qat’iy nazorat qilinadi va faqat farzandning manfaatlariga zid bo‘lmagan hollarda qo‘llaniladi.
Agar sizga ota-onalik huquqidan mahrum qilish bo‘yicha batafsil maslahat kerak bo‘lsa, O‘zbekiston Respublikasining malakali yuridik maslahatchilari yoki advokatlariga murojaat qilishingiz tavsiya etiladi.