Ostonaqul qo`shbegi

Ostonaqul qoʻshbegi — (chigʻatoycha: آستانه قولى بك‎; 1860, Buxoro amirligi — 1923, Buxoro Xalq Sovet Respublikasi) Muhammad Sharif oʻgʻli davlat va harbiy arbob, diplomat, devonbegi, bosh zakotchi, moliya vaziri, bosh vazir . Qarshi va Chorjoʻy viloyatlari hokimi (1879—86). U Buxoro amirligida qoʻshbegi — bosh vazir (1886 — 1910) lavozimiga ko‘tarilgach, amir Abdulahadxon barcha davlat ishlarini unga topshirib, oʻzi Karmanada oʻtirgan. Ostonaqul qoʻshbegi amir nomidan faoliyat yuritib, Rossiya imperiyasining Buxorodagi siyosiy agenti bilan muomala qilgan. Bir necha marta Rossiyaga borgan.

Amirlik hududida sovet hokimiyati oʻrnatilgach, Ostonqulbiy Buxoro Xalq Sovet Respublikasining vaqflar ishlari boʻyicha boʻlimiga rais etib tayinlanadi.

Kelib chiqishi

Ostonqulbiyning asl kelib chiqishi eroniylarga borib taqaladi. Uning otasi Muhammad Sharif amirlikda davlat va harbiy arbob, diplomat, bosh zakotchi va inoq martabasiga ega boʻlgan. Ostonqul biyning bobosi Mulla Muhammadbiy amir Muzaffarning eng yaqin kishilaridan biri bo‘lib, qullikdan Buxoro maʼmuriyati boshlig‘i darajasiga o‘tib, qo‘shbegi lavozimini egallagan.

Siyosiy faoliyati

Amir Muzaffar davrida Ostonqulbiy Qarshi va Chordjuy bekliklariga hokim etib tayinlanadi.

88-yilda otasi Muhammad Sharif oʻldirilgach, Ostonaqulbiy amir amir Abdulahadxondan otasi ilgari egallab turgan inoqlik va bosh zakotchi lavozimini oladi. U ham xuddi otasi kabi Buxoro hukumati bilan Rossiya siyosiy idorasi oʻrtasida aloqa olib borgan, amir nomidan turli rasmiy bayonnomalar, bitimlar va boshqalarni imzolagan. Keyinchalik u bir vaqtning oʻzida bosh zakotchi va qo‘shbegi lavozimlarida ishlagan.

1893 va 1903-yillarda Ostonaqulbiy amir Abdulahadxonga Rossiya safarlarida hamrohlik qilgan. U ko‘plab Buxoro va Rossiya ordenlari bilan taqdirlangan.

1910-yil yanvar oyida Buxoroda shialar va sunniylar oʻrtasida katta gʻalayonlar boʻlib oʻtdi. Ostonqulbiy Buxoro amirligi hukumati boshligʻi boʻlib, shialarga muqaddas Ashuro bayramini davlat poytaxtida ochiq nishonlash uchun ruxsat berdi, bunga avval faqat Eron kvartalida ruxsat berilgan edi. Biroq, sunniy olomon Buxoroning asosiy ko‘chalarida bo‘lib o‘tayotganda shia marosimlarini masxara qila boshladilar. Natijada gʻazablangan eronliklar olomonga hujum qildi, natijada bir buxorolik halok boʻldi. Shundan soʻng shialarning ko‘chishi boshlandi, ular rus qoʻshinlari himoyasida Yangi Buxoroga qochishga majbur boʻldilar. Chor qo‘shinlari yordamida mojarolar to‘xtatildi, biroq sunniylar va shialar o‘rtasidagi to‘qnashuvlar shahar tashqarisida bir muddat davom etdi. Ushbu sunniy-shia qirgʻini natijasida 500 ga yaqin buxorolik va eronlik halok boʻldi. Shundan so‘ng Ostonaqulbiy amir Olimxon tomonidan yuqori lavozimlardan chetlatildi.

Hokimiyatdan chetlashtirilgach, Ostonaqulbiy avval Ziyovuddinga, keyin Xatirchi bekligiga bek etib tayinlanadi.

Amirlik hududida sovet hokimiyati oʻrnatilgach, Ostonqul biy Buxoro Xalq Sovet Respublikasi vaqflar ishlari boʻyicha idorada ishladi
Ostonaqul qoʻshbegi, amir Muzaffar davrida boy berilgan Buxoroning mavqei tiklanishi uchun harakat qilgan. U Buxoroda aroqxoʻrlik va ishratbozlik bazmlarini taqiqlagan, poraxoʻrlikka qarshi kurashgan, raʼiyat farovonligi uchun intilgan. Buxoroda 1910 i. yanvar voqealari, yaʼni shialar va sunniylar oʻrtasidagi xunrezlikdan foydalanib, dushmanlari uni qoʻshbegilikdan olib tashlashga amirni koʻndirishga muvaffaq boʻlishgan.

Adabiyot

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Ostonaqul Qo‘shbegi haqidagi ma'lumotlar tarixiy manbalarda mavjud bo‘lib, u O‘rta Osiyoda, xususan, Mo‘g‘ul va keyingi davrlarda Markaziy Osiyo davlatlarida muhim harbiy va ma'muriy lavozimlardan biri bo‘lgan “qo‘shbegi” unvoni bilan bog‘liq shaxs hisoblanadi.

Ostonaqul Qo‘shbegi haqida umumiy ma'lumot:

Qiymati va lavozimi:
“Qo‘shbegi” so‘zi o‘zbek va turkiy xalqlarda yuqori harbiy va ma'muriy unvon bo‘lib, u davlat yoki xonlikdagi harbiy kuchlarni boshqaruvchi, shuningdek, xon saroyidagi islohotlar va tartib-intizom ustidan nazorat qiluvchi shaxsni anglatadi. Qo‘shbegi ko‘pincha xon yoki hukmdorning yaqin ishonchli kishisi bo‘lib, u qo‘shinlarni boshqarish, adolatning saqlanishi, soliq yig‘ish va boshqa muhim vazifalarni bajarardi.
Ostonaqul shaxsiyoti:
Ostonaqul Qo‘shbegi haqidagi aniq ma'lumotlar sekin-asta o‘zgarib boradi, chunki turli tarixiy manbalarda uning faoliyati va izi farq qilishi mumkin. Lekin umumiy holda, Ostonaqul Qo‘shbegi 18—19-asrlar davomida Markaziy Osiyoda, xususan, hozirgi O‘zbekiston hududida mavjud bo‘lgan xonliklarda faoliyat yuritgan yuqori martabali harbiy rahbar sifatida tanilgan. Uning nomi ko‘pincha Samarqand, Buxoro yoki Xiva xonliklarining tarixida uchrab turadi.
Tarixiy roli va ahamiyati:
Ostonaqul Qo‘shbegi, odatda, xonlik yoki davlat saroyida muhim siyosiy va harbiy tashkilotlarda ishtirok etgan. U xalq orasida obro‘ga ega bo‘lib, mehnat va mardlik bilan tanilgan. Qo‘shbegilar xonning yaqin yordamchilari bo‘lganligi sababli, Ostonaqul Qo‘shbegining xon siyosatidagi roli va hukmdor oldidagi ishonchi yuqori bo‘lgan.
Madaniy va tarixiy meros:
Ostonaqul Qo‘shbegi kabi shaxslarning hayoti va faoliyati haqida tarixiy manbalarni tergash orqali o‘sha davrning siyosiy, ijtimoiy va madaniy holati haqida ko‘proq ma'lumot olish mumkin. Ularning hayoti o‘rta asrlar va yangi davr o‘zbek tarixining o‘ziga xos qirralarini ochib beradi.

Agar siz Ostonaqul Qo‘shbegi haqida aniqroq yoki kengroq tarixiy bir davr yoki voqelikdo haqida ma'lumot istasangiz, iltimos, qo‘shimcha savol bering yoki ma'lum yil yoki xonlik haqida so‘rashingiz mumkin. Shuningdek, Ostonaqul Qo‘shbegi bilan bog‘liq aniq tarixiy manbalarning nomini yoki asarlarini kuzatib borish ham yordam berishi mumkin.