Osiris

Osiris (misrcha: wsjr, qadimgi yunoncha: Ὄσιρις, lotincha: Osiris) Misr mifologiyasiga koʻra, hayot, oʻlim va hosildorlik xudosidir. U oy maʼbudasi — Isisning akasi va eri boʻlgan. Ularning Hosus ismli oʻgʻil farzandi ham boʻlgan. Osirisni akasi va choʻl xudosi boʻlgan Set oʻldiradi. Sababi, Osiris Set davogarlik qilgan firʼavn boʻlgan. Osiris Setning uni aldab, quti ichkarisiga kirgizib, qutiga qoʻrgʻoshin quyishi ortidan vafot etadi. Biroq, Horus ulgʻayganida, Setni magʻlub etib, fir’avnga aylanadi. Shuningdek, Osirisning onasi osmon maʼbudasi Nut, otasi yer xudosi Geb hamda singlisi Neftis hisoblanadi.

Osiris va Dionysus

Ellinizm davriga kelib, yunonlarning Osiris haqidagi xabardorligi oshdi hamda Platonizm kabi yunon falsafasi va Osirisga sigʻinishni (ayniqsa, uning qayta tirilishi haqidagi mifni) birlashtirishga boʻlgan urinishlar yangi mistik din yuzaga kelishiga sabab boʻldi. U asta-sekin tarqalib bordi. Shunday qilib, keng tarqalgan har bir mintaqada mif xuddi shunga oʻxshash mahalliy xudo haqida hikoya qiladigan qilib oʻzgartirildi, natijada bir-biridan farq qiladigan, ammo hozirga kelib Osiris bilan sinonimga aylangan bir qancha xudolar paydo boʻldi. Bu xudolar Osiris–Dionysus nomi bilan tanilgandir.

Manbalar

Havolalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Osiris — qadimiy Misr mifologiyasidagi eng muhim va mashhur xudolardan biri bo‘lib, o‘lim, qayta tug‘ilish va reinkarnatsiya xudosi sifatida tanilgan. U odatda o‘liklar olamining hukmdori va o‘limdan keyingi hayotning asoschisi sifatida tasvirlanadi. Osiris qadimiy Misr dini va madaniyatining markaziy figurasi bo‘lib, u orqali insonlarning o‘limdan keyingi hayotga bo‘lgan e’tiqodlari ifodalangan.

Osiris mifologiyasiga ko‘ra, u yerni va hosildorlikni boshqaruvchi Osiris va uning opa-singlisi va rafiqasi Isis, hamda ularning o‘g‘li Horus personajlari o‘rtasida bo‘lgan voqealar zanjiri mavjud. Osiris aka-uka Set tomonidan o‘ldiriladi, so‘ng uning jasadi bo‘laklarga bo‘linib, Misr bo‘ylab tarqatiladi. Isis esa uning jasadini to‘plab, sehrli kuchlari yordamida uni tiriltiradi. Osiris o‘limdan keyin o‘liklar hukmdori sifatida o‘zining yangi rolini oladi va odamlarning ruhlarini hukm qiladi.

Osirisning naqshi qadimiy misrliklar uchun o‘limdan keyingi hayot va axiratdagi haqqoniy sud haqidagi tushunchalarni ifodaladi. U mitsolining asosiy ma’nosi - umr davomida to‘plangan yaxshiliklar va adolat prinsiplariga ko‘ra insonning haqiqiy o‘limdan keyin yashashidir. Osiris kultusti Misrda minglab yillar davomida qadrlangan va uning ramzlari, rasm va ibodatlari ko‘plab ibodatxonalarda saqlangan.

Qadimiy san’atda Osiris ko‘pincha yashil yoki kulrang rangda bo‘yalgan tanasi bilan, boshiga taxt shaklidagi bosh kiyim kiygan holda, qo‘lida sivig‘ini va palmaksimon kaltakni ushlagan holatda tasvirlanadi. Bu ramzlar uning hukmronligini va o‘limdan keyingi hayotdagi boshqaruvini anglatadi.

Umuman olganda, Osiris mifologiyada insonning o‘lim va yangi hayotga o‘tishi haqidagi chuqur falsafiy kontseptsiyani ifodalaydi va qadimiy Misr madaniyatining asosiy diniy e’tiqodlaridan birini tashkil etadi.