O`simliklar hujayrasi po`sti



Hujayra devori , oʻsimliklar hujayrasi poʻsti (tetgapa se11i1aye) — hujayra membranasi sir-tidagi tuzilma; hujayrani mustahkam qilib turadi; unga shakl beradi; pro-toplastni himoya qiladi. Koʻpchilik oʻsimliklarning Hujayra devori yogʻochlanib, tayanch funksiyasini bajaradigan oʻziga xos oʻsimlik skeletini hosil qiladi. Yuqori molekulali uglevodlar — sel-lyuloza molekulalari Hujayra devorining asosini tashkil etadi. Bu molekulalar murakkab boylam (fibrillalar)ga toʻplanib, Hujayra devori uchun sinch vazifasini bajaradi. Hujayra devori tarkibida gemitsellyuloza, pyoktin boʻladi. Toʻqimaning xiliga qarab, uning hujayrasi devori tarkibida boshqa organik (lignin, kutin, suberin, mum oqsil) va anorganik moddalar (kaltsiy tuzlari, qum) boʻlishi mumkin. Hujayra devorining barcha moddalari, odatda, protoplastda sintez qilinadi. Uglevodlarni, asosan, Golji apparati sintezlaydi. Hujayra devori birlamchi va ikkilamchi boʻladi. Birlamchi Hujayra devori yupqa, gemitsellyuloza va pek-tinga boy boʻlib, meristema va oʻsayotgan, baʼzan doimiy hujayralar uchun xos. Birlamchi Hujayra devori matriksida sellyuloza fibrillari tartibsiz oʻrnashgan. Birlamchi Hujayra devorining ayrim qismlari juda yupqa boʻlib, ularda naychalar joylashgan. Naychalar orqali plazmodesmalar (qoʻshni hujay-ralar protoplastlarini tutashtirib turuvchi sitoplazmatik ipchalar) oʻtadi.

Ikkilamchi Hujayra devori, odatda, hujayraning oʻsishi davri oxirida hosil boʻladi va qavat-qavat boʻlib proto-plast tomondan birlamchi Hujayra devori ustida taxlanib turadi. Ikkilamchi Hujayra devorida sellyuloza koʻp; uning fibrillalari kuchli va tartib bilan birmuncha paral-lel joylashadi. Har bir qavatda fib-rillalarning turli yoʻnalishda joylashganligi Hujayra devori mustahkamligini oshiradi. Ikkilamchi Hujayra devorida poralar deb ataladigan tutash boʻlmagan joylar boʻladi.

Bir hujayrali va koʻp hujayrali hayvonlar hujayralarida Hujayra devori boʻlmasligi mumkin. Hayvonlar Hujayra devori xilma-xil boʻlib, tashqi hujayra skeleti (bir hujayralilar pellikulasi, boʻgʻimoyoqlilarning xitin kutikula-si), himoya (tuxumhujayraning koʻp qavatli poʻsti, sista qobigʻi) vazi-fasini bajaradi. Hayvonlar Hujayra devori, asosan, uglevodlar va ularning oqsillar bilan birikmasidan, shuningdek, lipidlar va anorganik moddalardan iborat.



uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

O‘simliklar hujayrasi po‘sti — bu o‘simlik hujayrasining tashqi chegarasini tashkil etuvchi qattiq struktura bo‘lib, hujayrani mexanik himoya qiladi va uning shaklini saqlashga yordam beradi. Po‘st, asosan, selluloz va boshqa polisaxaridlardan tarkib topadi va u hujayraga mustahkamlik berib, tashqi muhit ta’sirlaridan saqlaydi.

O‘simlik hujayrasi po‘stining tuzilishi va xususiyatlari:

  1. Tashqi qavati: Po‘st hujayraning tashqi qavatida joylashgan bo‘lib, uning tashqi va ichki qatlamlari mavjud.

  2. Asosiy moddalar:

    • Selluloza: Po‘stning asosiy tarkibiy qismi. Bu polisaxarid hujayralar devorlariga mustahkamlik beradi.
    • Hemisellyulozalar va pektinlar: Bu moddalarning roliga hujayra devorini bog‘lash va elastikligini ta’minlash kiradi.
    • Lignin: Ba’zi o‘simliklarda (masalan, yog‘och o‘simliklar) po‘st lignin bilan qattiqlashtirilgan bo‘lib, bu bunda mexanik mustahkamlikni oshiradi.

  3. Tuzilishi:

    • Birlamchi po‘st (birlamchi hujayra devori): Hujayra o‘sib borayotganda hosil bo‘ladi. U nisbatan yupqa va elastik bo‘lib, hujayraning rivojlanishi uchun moslashuvchanlik beradi.
    • Ikkinchi darajali po‘st (ikkinchi darajali hujayra devori): Ayrim hujayralarda birlamchi po‘st o‘sgach, uning ichida yoki tashqarisida yanada qalin va mustahkam qatlam hosil bo‘ladi. Bu qatlam lignin bilan boyitilgan bo‘lib, hujayraning mexanik mustahkamligini oshiradi.

  4. Funktsiyalari:

    • Hujayraning shaklini saqlash.
    • Mexanik himoya va qo‘llab-quvvatlash.
    • Suv va ionlarning o'tishini tartibga solish.
    • Mikroorganizmlar, zararli modda va mexanik jarohatlardan himoya qilish.

  5. Farqi hayvon hujayrasidan:

    • O‘simlik hujayrasi po‘sti mavjud bo‘lsa, hayvon hujayrasida u yo‘q.
    • Po‘st hujayraga qattiqlik va mustahkamlik beradi, hayvon hujayrasida esa faqat membrana mavjud bo‘ladi.

Xulosa:

O‘simlik hujayrasi po‘sti o‘simlik hayoti uchun juda muhim bo‘lib, uni tashqi ta’sirlardan himoya qiladi, mexanik qo‘llab-quvvatlash vazifasini bajaradi, hamda o‘simlikning o‘sishi va rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Po‘stning tarkibi va qalinligi turli o‘simlik turlarida va hujayra turlarida farq qilishi mumkin.



Loyiha rivoji uchun hayriya qiling: 9860 3501 4465 8134. @Shaka_rj
Maqsad sun'iy intellekt javoblarini ko'paytirish

Uzpedia.uz