O’simliklar hayvonlardan qanday farqlanadi?

Yer yuzidagi tirik mavjudotlarning ko’pchiligi yo o’simliklar yo hayvonlardir. Oddiy organizmlarning juda oz qismini bu guruhlarning hech biriga qo’shib bo’lmaydi. Ammo ular bir-biridan nimasi bilan farq qiladi? Tashqi ko’rinishi bilan aniq ajralib tursada, o’simliklar va hayvonlarning asosiy hayotiy funksiyalarini amalga oshirishi turlichadir. Hayvonlarning harakat qilish qobiliyati bor, o’simliklarning batartib harakati esa faqat uning hujayralarida kechadi. Ular orasidagi asosiy farq shundaki, hayvonlar hujayrasi anih funksiyalarni bajarish uchun moslashgan. Shuning uchun ham hayvonlarning ichki tuzilishi birmuncha murakkab. Ularda ichki organlar shakllanadi, hatto mukammal o’simliklarda ham bu funksiyani hujayralar guruhi — organoidlar (hujayrada doimiy yashovchy qo’shilmalar) bajaradi. Hayvonlarda ularning tashqi olam bilan munosabatini belgilab turadigan murakkab asab sistemasi bor, o’simliklar esa avvalambor tashqi omillarga — yorug’lik va og’irlik kuchiga qarab yashaydi. O’simliklar asosiy energiya manbai sifatida quyosh nuridan foydalanadi va uning yordamida hayoti uchun kerakli bo’lgan moddalarni sintez qiladi. Hayvonlarning energiya manbai esa o’simliklardir. Ular uchun o’simlik yoki alafxo’r hayvonlarni yeydimi, farqi yo’q. Hayvonlar organizmida kechadigan jarayonlarning o’zi ham o’simliklarnikiga nisbatan murakkabdir. Hayvonlar va o’simliklar orasidagi jiddiy farq ularning ovqatni qanday topib yeyishi bilan bog’liq. Har qanday tirik organizmning bir tarzda yashashi uchun sarf qiladigan va iste’mol qiladigan energiyasi o’rtasida muvozanat saqlanishi kerak. Buning uchun muayyan moddalar — tirik hujayrada modda almashinuvini tartibga solib va yangi molekulalar sintezini yo’naltirib va yemirib turadigan fermentlardan foydalaniladi. Ularning o’zaro ta’siri organizmda moddalar almashinuvini aniqlaydi. Tirik organizmlar turi qanchalik ko’p bo’lmasin, uy qurilish bloklaridan qurilgani singari ular ham bir xil moddalardan: oqsillar, nuklein kislotalar va yog’lardan iborat. Nuklein kislotalar nasl qoldiruvchi genetik axborotlarning tashuvchilaridir. Oqsillar organizm uchun xomashyo vazifasini bajarsa, uglevodlar va yog’lar energiyaning asosiy manbalari hisoblanadi. O’simlik va hayvonlar orasidagi farqlar va o’xshashliklar mana shulardan iborat.

Manba

Mo’jiza kitobning 1-jildi

Sun'iy intellekt javobi:

O‘simliklar hayvonlardan bir qator jihatlar bo‘yicha farq qiladi. Quyida o‘simliklar va hayvonlarning asosiy farqlari uzunroq va batafsil tushuntirilgan:

Quritilishi va oziqlanishi:

O‘simliklar fotosintez jarayoni orqali o‘zlariga oziq modda – glyukoza (shakar) ishlab chiqaradi. Ular quyosh nuridan, suv va karbonat angidriddan foydalangan holda o‘z oziqini mustaqil hosil qiladi. Bu jarayon — fotosintez — o‘simliklarning asosiy oziqlanish usulidir.
Hayvonlar esa organik moddalarni (oziq) tashqi muhitdan olishadi, ya'ni ular o‘zlari oziq modda ishlab chiqarolmaydi. Hayvonlar boshqa organizmlarni iste’mol qilish orqali organizmga zarur energiyani olishadi.

Hujayra tuzilishi:

O‘simliklarning hujayralari qattiq va o‘zgarmas bo‘lgan hujayra devori (asosan sellulozdan tashkil topgan) bilan qoplangan. Bu hujayra devori o‘simliklarga qorishish va shakl berishda muhim ahamiyatga ega.
Hayvon hujayralarida esa hujayra devori yo‘q, faqat yumshoq va elastik membrana mavjud. Shu sababli hayvon hujayralari o‘simlik hujayralariga qaraganda yumshoqroq va shaklini o‘zgartirishga mosroqdir.

Harakatlilik:

O‘simliklar joylashgan joyida asosan harakatsiz bo‘lib qoladi, ularning ildizlari yerga mahkam bog‘langan. Ba'zi o‘simliklar (masalan, shamollash yoki yengil harakat qiluvchi barglari) biroz harakat qilishi mumkin, lekin ular mustaqil ravishda joy almashmaydi.
Hayvonlar esa ko‘p hollarda mustaqil ravishda harakat qila oladi, bu ularning muhitda oziq izlash, xavfdan qochish va ko‘payish jarayonlarida muhim rol o‘ynaydi.

Ko‘payish:

O‘simliklar jinsiy ko‘payish (urug‘) va jinsiy bo‘lmagan ko‘payish (vardaklar, kesmalar, begona o‘simlik bo‘laklari orqali) shaklida ko‘payadi.
Hayvonlar asosan jinsiy yo‘l bilan ko‘payadi, bunda urg‘ochi va erkak jins hujayralari birlashib, yangi organizm hosil qiladi. Ba'zi hayvon turlari jinsiy bo‘lmagan ko‘payish usullaridan ham foydalanishi mumkin.

Nerv tizimi va sezgirlik:

O‘simliklarda nerv tizimi yo‘q, lekin ular muhitdagi o‘zgarishlarga (yorug‘lik, harorat, suv) kimyoviy va mexanik reaksiyalar orqali moslashadi.
Hayvonlarda murakkab nerv tizimi va sezgi organlari mavjud, bu ular uchun atrof-muhitni aniqroq qabul qilish, javob berish va muvofiqlasha harakat qilish imkonini beradi.

Energiya ishlab chiqarish va saqlash usullari:

O‘simliklar energiyani fotosintez jarayonida hosil qilingan glyukozani shaklida saqlaydi.
Hayvonlar energiyani oziq moddalar shaklida oladi va uni yog‘, glikogen shaklida saqlaydi.

Xulosa qilib aytganda, o‘simliklar va hayvonlar orasidagi asosiy farq — o‘simliklar mustaqil oziqlanishga ega bo‘lsa (fotosintez orqali), harakatga chidamli, hujayra devoriga egalik qiladi, hayvonlar esa oziqni tashqaridan oladi, ko‘proq harakatli, nerv tizimi mavjud va hujayra devori yo‘q. Bu farqlashlar hayotning turfa shakllarini yaxshiroq tushunish uchun juda muhimdir.