Oʻrta Miya

Oʻrta miya (tezepserpakt) — bosh miyaning oraliq miya bilan Varoliy koʻprigi oʻrtasida joylashgan boʻlagi. Miya oyoqchalari, toʻrt tepalik plastinkasi va oyoqchalar orasida joylashgan miya suv yoʻlidan iborat.

Oʻrta miyaning koʻndalang kesimida 3 qism tafovut qilinadi. 1) tom plastinkasi — toʻrt tepalikni oʻz ichiga olgan miya suv yoʻligacha boʻlgan qism; 2) tomcha — miya suv yoʻli bilan qoramtir moddagacha boʻlgan qism, bu yerda dumaloq shaklli qizil yadro joylashgan; 3) miya oyoqchalarining asosi, u asosan, oq moddadan iborat boʻlib, bosh miyaning poʻstlogʻidan boshlanuvchi efferent oʻtkazuvchi yoʻllardan tashkil topgan. Oyoqchalarining miya suv yoʻli atrofida III va IV juft bosh miya nervlarining somatik va parasimpatik yadrolari joylashgan. Oʻrta miya muskullar tonusini tartibga solib, odam muvozanatini saqlash va yurishda faol qatnashadi. Oʻrta miya jarohatlanganida yoki kasallanganda muskullar kuchli qisqarib, oyoqqoʻllar bukilmay qoladi.

Toʻrt tepalikning ustki doʻmboqcha yadrolari koʻzning toʻr pardasidan impulslar qabul qilib, kerakli javob yuboradi, yaʼni yorugʻlik tomonga boshni burishda qatnashadi. Koʻzga kelayotgan nur yoʻnalishiga qarab koʻz qorachigʻining kengayishi yoki torayishini, koʻz gavharining holatini atrofmuhitni aniq koʻrishga (akkomodatsiya) moslashtiradi. Toʻrt tepalikning pastki doʻmboqchalarida joylashgan yadrolar quloqni tovushga nisbatan moslash, boshni tovush tomonga burish kabi holatlarni idora etadi (yana qarang Bosh miya).

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Oʻrta miya (lotincha: mesencephalon) — bosh miya tarkibiy qismlaridan biri boʻlib, miya poʻstlogʻining oʻrta qismini tashkil etadi. U miya poʻstlogʻining oldingi va orqa qismlari oʻrtasida joylashgan boʻlib, miya uchi bilan oldingi miya (orqa miyadan oldinda) orasida joylashgan.

Tuzilishi va joylashuvi

Oʻrta miya miya poʻstlogʻining eng kichik qismi hisoblanadi. U toʻgʻri oldi-orqa yoʻnalishda qisqargan, ikki yonlama miya siloqlari bilan chegaralanadi. Oʻrta miyani yuqorida orqa miya yarimsharlari (keng miya) bilan, pastda esa orqa miyaning ko'piktomiri qismi bilan bogʻlangan.

Funksiyalari

Oʻrta miyaning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

Sensornomotor boshqaruv: Oʻrta miya koʻrish va eshitish yoʻllarini boshqarishda katta rol oʻynaydi. Masalan, koʻrish reflekslari va eshitish reflekslari oʻrta miya orqali organizmning mos harakatlarini ta'minlaydi.
Harakatlarni regulyatsiya qilish: Oʻrta miyada joylashgan qora modda (substantia nigra) harakatlarni boshqarishda, ayniqsa ixtiyoriy harakatlarning boshqarilishida muhimdir. Substantia nigra yoʻqolishi Parkinson kasalligining asosiy sababi hisoblanadi.
Yuqori markazlar bilan aloqa: Oʻrta miya boshqa miya qismlari, jumladan, bosh miya korteksi va orqa miyaga ma'lumot uzatishda vosita vazifasini bajaradi.

Anatomik komponentlari

Tektum (orqa qismi): Oʻrta miyaning orqa qismi bo‘lib, u toʻrtta tyuberlardan iborat (quadriigemina tuzilmalari). Yuqori tyuberlari koʻrish reflekslari uchun, pastki tyuberlari esa eshitish reflekslari uchun javobgardir.
Tegmentum (old qismini): Harakatlar va reflekslarni boshqaruvchi nerv yoʻllarini oʻz ichiga oladi.
Kora (pedunculi cerebri): Bu qism bosh miya korteksi va orqa miya oʻrtasida axborotlarni uzatuvchi nerv tolalarini oʻz ichiga oladi.

Klinik ahamiyati

Oʻrta miya shikastlanishi yoki kasalliklari koʻrish va eshitish muammolari, harakat buzilishlari, parkinsonizm belgilari va boshqa nevrologik simptomlarga olib kelishi mumkin. Shuningdek, miyadagi qon aylanishining buzilishi miya o‘rmagi funktsiyasining buzilishiga sabab boʻlishi mumkin.

Xulosa

Oʻrta miya odam va boshqa umurtqali hayvonlarda markaziy nerv tizimining muhim qismi boʻlib, sensor va motor funktsiyalarni uygʻun ishlashini ta'minlaydi hamda organizmning samarali harakatlarini boshqaradi. Uning anatomik tuzilishi va funksionalligi nevrologiya va tibbiyotning muhim sohalaridan biridir.