O`rta miya
Oʻrta miya (tezepserpakt) — bosh miyaning oraliq miya bilan Varoliy koʻprigi oʻrtasida joylashgan boʻlagi. Miya oyoqchalari, toʻrt tepalik plastinkasi va oyoqchalar orasida joylashgan miya suv yoʻlidan iborat.
Oʻrta miyaning koʻndalang kesimida 3 qism tafovut qilinadi. 1) tom plastinkasi — toʻrt tepalikni oʻz ichiga olgan miya suv yoʻligacha boʻlgan qism; 2) tomcha — miya suv yoʻli bilan qoramtir moddagacha boʻlgan qism, bu yerda dumaloq shaklli qizil yadro joylashgan; 3) miya oyoqchalarining asosi, u asosan, oq moddadan iborat boʻlib, bosh miyaning poʻstlogʻidan boshlanuvchi efferent oʻtkazuvchi yoʻllardan tashkil topgan. Oyoqchalarining miya suv yoʻli atrofida III va IV juft bosh miya nervlarining somatik va parasimpatik yadrolari joylashgan. Oʻrta miya muskullar tonusini tartibga solib, odam muvozanatini saqlash va yurishda faol qatnashadi. Oʻrta miya jarohatlanganida yoki kasallanganda muskullar kuchli qisqarib, oyoqqoʻllar bukilmay qoladi.
Toʻrt tepalikning ustki doʻmboqcha yadrolari koʻzning toʻr pardasidan impulslar qabul qilib, kerakli javob yuboradi, yaʼni yorugʻlik tomonga boshni burishda qatnashadi. Koʻzga kelayotgan nur yoʻnalishiga qarab koʻz qorachigʻining kengayishi yoki torayishini, koʻz gavharining holatini atrofmuhitni aniq koʻrishga (akkomodatsiya) moslashtiradi. Toʻrt tepalikning pastki doʻmboqchalarida joylashgan yadrolar quloqni tovushga nisbatan moslash, boshni tovush tomonga burish kabi holatlarni idora etadi (yana qarang Bosh miya).
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
O‘rta miya (latincha: mesencephalon) — miya po‘stlog‘i (miya tagi) qismiga kiruvchi markaziy asab tizimining muhim bo‘lagi hisoblanadi. U miya va bosh miya orasida joylashgan bo‘lib, bosh miyadan orqa miya tomon ketayotgan yo‘lda joylashgan. O‘rta miya miya po‘stlog‘ining eng yuqori qismida joylashgan bo‘lib, orqa miya va katta miya o‘rtasida joylashgan.
O‘rta miyani tuzilishi
O‘rta miyani asosiy qismlari quyidagilardan iborat:
-
Tegmentar qatlam (tegmentum) – o‘rta miyaning ichki qismi bo‘lib, unda asosan nerv yo‘llari va yadrolar joylashgan. Tegmentar qismda qizil yadro (nucleus ruber), qora modda (substantia nigra), va boshqa muhim tuzilmalar mavjud.
-
Tektum (tegmentumning yuqori qismi) – orqa tomonda joylashgan bo‘lib, optik va eshitish reflexlarini boshqarishda ishtirok etadigan kolikuluslar (yuqori kolikulus va pastki kolikulus) o‘rin olgan.
-
Qora modda (Substantia nigra) – bu o‘rta miyada joylashgan neyronlarning noyob guruhi bo‘lib, dopamin neurotransmitteri ishlab chiqaradi. Parkinson kasalligi aynan qora modda neyronlarining yo‘qolishi bilan bog‘liq.
O‘rta miyaning vazifalari
- Reflekslar uchun markaz vazifasini bajaradi: Ko‘rish va eshitish reflekslari, boshni muayyan yonalishga o‘girish va tananing muvozanatini saqlashda ishtirok etadi.
- Harakatlarni boshqarish: O‘rta miyada joylashgan qora modda va qizil yadrolar harakatlarning nozik boshqarilishida, ayniqsa ixtiyoriy harakatlar koordinatsiyasida muhim rol o‘ynaydi.
- Sensor va motor yo‘llarning o‘tish markazi: Miya po‘stlog‘i va bosh miya o‘rtasida sensor (hissiy) va motor (harakat) signallarining o‘tishiga vosita bo‘lib xizmat qiladi.
- Tana holatini boshqarish: Muvozanat va koordinatsiyani saqlashda ham o‘rta miya faol ishtirok etadi.
Klinik ahamiyati
O‘rta miyadagi shikastlanishlar ko‘plab motor va sensor buzilishlarga olib kelishi mumkin. Parkinson kasalligi, mesencephalon infarkti kabi kasalliklar o‘rta miyadagi muayyan strukturaviy buzilishlardan paydo bo‘ladi.
Xulosa
O‘rta miya markaziy asab tizimining muhim boshqaruv markazlaridan biri bo‘lib, ko‘rish, eshitish, harakat va reflekslarni uyushtirishda hal qiluvchi o‘rin tutadi. Uning anatomiyasi va funktsiyasi psixiatrik va nevrologik kasalliklarni o‘rganishda katta ahamiyatga ega.