Sun'iy intellekt javobi:

Oraliq miya (lat. diencephalon) — miyaning muhim qismi bo‘lib, miya yarim sharlari va bosh miyani bog‘lovchi markaziy struktura hisoblanadi. Oraliq miya miya yarim sharlari orasida, miya so‘nggi qismidagi bosh miyadan ustda joylashgan. U asosan ko‘plab neyron yadrolardan tashkil topgan bo‘lib, turli xil muhim funktsiyalarni bajaradi.

Oraliq miyaning asosiy qismlari:

1. Talamus (thalamus) — oraliq miyaning eng katta qismi. Bu markaz sensor axborotni bosh miyaga va miya korteksiga etkazuvchi relay stantsiyasi vazifasini bajaradi. Talamus, shuningdek, sezgi (tuyg‘u), harakat va ong kabi jarayonlarda muhim rol o‘ynaydi.
2. Gipotalamus (hypothalamus) — organizmning asosiy muvozanat, ichki muhitni tartibga soluvchi (gomeostaz) markazi hisoblanadi. Gipotalamus turli gormonlar chiqarishni boshqaradi, organizmning issiqlik darajasini nazorat qiladi, ovqatlanish, suv ichish, uyqu, hissiyotlar va reproduktiv funksiyalarni boshqaradi.
3. Epitalamus (epithalamus) — bu qismining tarkibiga ko‘z joylashuvi (pineal gland — epifiz) kiradi. Epifiz melatonin gormonini ishlab chiqaradi va tananing biologik soatlari (sirkadiyalik ritmlar) ni boshqaradi.
4. Subtalamus (subthalamus) — bu qism harakatlarni boshqarishda, ayniqsa, boshqaruv va koordinatsiyada ishtirok etadi.

Oraliq miyaning funktsiyalari:

• Sensor ma'lumotlarni qayta ishlash va etkazish: Talamus sezgi axborotlarini (ko‘z, quloq, teri va boshqalar) bosh miya korteksiga yetkazishda vositachi bo‘ladi.
• Gormonlar boshqaruvi: Gipotalamus gipofiz bezining faoliyatini boshqaradi va endokrin tizimni muvofiqlashtiradi.
• Uyqu-uyquni nazorat qilish: Epitalamus orqali epifiz tananing biologik ritmlarini tartibga soladi.
• Harorat va suyuqlik muvozanatini saqlash: Gipotalamus tananing termoregulatsiya va suvsizlanish darajasini boshqaradi.
• Emotsiyalar va motivatsiyalarni boshqarish: Gipotalamus va oraliq miyadagi ayrim tuzilmalar emotsional holatlar va stressga javob uchun muhimdir.

Tuzilishi:

Oraliq miyaning neyronlari murakkab tizimlar va yadrolardan iborat bo‘lib, ular o‘zaro mustahkam bog‘lanishlarga ega. Ushbu bog‘lanishlar orqali oraliq miya miya korteksi, bosh miya, bosh miyadagi ko‘plab boshqa qismlar bilan signal almashadi.

Klinik ahamiyati:

Oraliq miyaning shikastlanishi yoki kasalliklari (masalan, gipotalamus disfunktsiyasi, talamus zararlanishi) ko‘plab nevrologik va endokrin buzilishlarga olib kelishi mumkin. Bunga uyqu buzilishi, ko‘krak bezlari muammolari, harorat nazoratining buzilishi, his-tuyg‘u o‘zgarishlari kiradi.

Xulosa qilib aytganda, oraliq miya inson organizmining muhim boshqaruv markazi bo‘lib, sezish, harakatlarni boshqarish, ichki muhitni muvozanatda saqlash va gormon tizimlarini tartibga solishda markaziy ahamiyatga ega.