Oqostona Bobo Maqbarasi
Oqostona bobo maqbarasi — Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumanida joylashgan meʼmoriy yodgorlik (10-asr oxiri — 11-asr boshlari). Rivoyat qilinishicha bu yerda Muhammad paygʻambarning sahobalaridan biri boʻlmish Abu Xurayra dafn etilgan.
Tuzilishi
Maqbara chorsi xonali (tashqi oʻlchami 9 x 8,7 metr, ichki oʻlchami 5,65 x 5,80 metr), tarzlariga gʻishtlar mavj shaklida terilgan. Shimoli-sharqiy tarzidagi ravoq orqali kiriladi. Uning 2 yoniga ishlangan guldastadan faqat janubiy qismidagisi saqlab qolingan. Poygumbazi gʻoʻlasimon, yuqorisi qubba bilan yakunlangan. Gumbaz osti bagʻallari 8 qirrali, chuqur ravoqlar ishlangan. Imorat kvadrat shakldagi pishiq gʻishtlardan (hajmi 23-24 x 3.5 sm, 26 x 4.5 sm, 22.5 x 4 sm) va 10 x 10 x 66 sm qalinlikdagi loy qorishmasidan bunyod etilgan .
15-asrda janubi-sharqiy tomondagi devori qayta qurilgan. 19-asr oxirida usta Xudoyberdi yarim shikastlangan gumbazni qayta tiklagan, binoning sharqiy tomonidan qoʻshimcha kirish xonasini barpo etilgan.
Belgilar
Maqbara fasadida 3-3.5 metr balandlikdagi arkli kirish qismida oʻng va chap burchakda yetti burchakli yulduz tasviriga oʻxshash diametri yarim metrlik ikkita rozet belgisi mavjud. Yetti burchakli yulduz shakli Markaziy Osiyo bezak sanʼatiga xos boʻlmagan kompozitsiya hisoblanadi. Kirish qismidagi arkaning chap tomonidagi belgi markazida oʻsimlik tasviri, oʻng tomonidagisida esa quyosh tasviri tushurilgan.
Oqostona bobo maqbarasidagi ramziy belgilar bir-biri bilan uygʻun tarzda qilingan. Belgilar oʻzaro semantik tarzda bogʻlangan. Kirish qismning oʻng va chap tomonidagi belgilarni al-Xorazmiy, Ahmad al-Fargʻoniy, Forobiy, Beruniy, Abu Ali ibn Sino asarlarida yozilgan Movaraunnahrning IX-XI asrlardagi belgilarning simentikasi asosida tahlil qilish kerak.
Joylashuvi
Oqostona bobo maqbarasi Surxondaryo viloyatining shimoli-sharqiy qismida joylashgan Telpak-Chinor nomli qishloq yaqinida bunyod etilgan.
Arxeologik qazishmalar
Oqostona bobo maqbarasidagi ramziy belgilar Pugachenkova G.A.,Hakimov Z.A., Borodina I.F. tomonidan o'rganilgan.
2001—2002-yillar davomida amalga oshirilgan arxeologik qazishmalarga koʻra Oqostona bobo maqbarasining old devor yaqinidan yetti qabr aniqlangan.
Taʼmirlanishi
Oqostona bobo maqbarasiga 2005-yilda ramziy qabr toshi oʻrnatilgan. Mazkur qabr toshi sandiq shaklida yasalgan boʻlib, kattaligi 215 x 55 x 45 x sm ni tashkil etadi. Qabrtosh ustiga Qur’on oyatlari va duolar yozilgan. Ammo Oqostona bobo haqida hech qanday lavha mavjud emas
Adabiyotlar
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Oqostona Bobo maqbarasi O‘zbekistonning tarixiy va madaniy yodgorliklaridan biridir. Bu maqbara asosan Qarshi shahrida joylashgan bo‘lib, qadimiy davrlarga mansub. Oqostona Bobo maqbarasi musulmonlar uchun muhim ziyoratgohlardan hisoblanadi va o‘zining noyob arxitekturasi hamda tarixiy ahamiyati bilan ajralib turadi.
Maqbara nomi Oqostona Bobo degan ota-bobo nomidan kelib chiqqan, u yerdagi tarixiy shaxs sifatida e’tirof etiladi. Bu yerda Oqostona Boboning qoldiqlari dafn etilgan bo‘lib, uning yodgorligi xalq orasida hurmat va ehtirom bilan qarshi olinadi. Maqbaraning yodgorlik ob’ektlari orasida qabr toshlari, devorlardagi o‘ziga xos bezak va naqshlar mavjud bo‘lib, ular o‘z davrining me’moriy san’ati darajasini aks ettiradi.
Shuningdek, Oqostona Bobo maqbarasi atrofidagi hudud tarixiy tadqiqotlar uchun ham qiziqarli manba hisoblanadi. Bu yerda topilgan arxeologik yodgorliklar va yozuvlar O‘rta Osiyoning tarixiy rivojlanishi va madaniyati haqida ko‘p ma’lumot beradi. Maqbara O‘zbekistonning madaniy merosini saqlovchi va o‘rganishga oid muhim maskanlardan biri sifatida davlat tomonidan himoya qilinmoqda.
Bugungi kunda Oqostona Bobo maqbarasi ziyoratchilar uchun ochiq bo‘lib, u yerga kelgan mehmonlar tarixiy jonli tasvirlar, qadimiy arxitektura va mahalliy urf-odatlar bilan tanishish imkoniga ega bo‘ladilar. Maqbarada mahalliy va xorijiy sayyohlar orasida katta hurmat mavjud bo‘lib, O‘zbekistondagi tarixiy maskanlarning boyligidan dalolat beradi.