Oq Sheʼr

Oq sheʼr — sillabik va sillabik-tonik sher tizimiaagi misralari oʻza-ro qofiyalanmagan sheʼr turi: qofiyasiz sheʼr. Oq sheʼr shoirga oʻz fikri va hissiyotini toʻlaroq ifodalash imkonini beradi va undagi ritmik izchillik esa sheʼr gʻoyasiga kuchli taʼsirchanlik bagʻishlaydi. Rus klassiklari A.S.Pushkin ("Suv pariyey"), M.Yu. Lermontov ("Kalashnikov haqida qoʻshiq") va bosh-qalar Oq sheʼrning ajoyib namunalarini yaratganlar. Oʻzbek adabiyotida Usmon Nosir, Abdulla Oripov, Rauf Parfi va boshqa shoirlar ijodida Oq sheʼr bor. M. Shayxzodaning "Mirzo Ulugʻbek" tragediyasi Oq sheʼrda yozilgan.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

O‘zbek adabiyotida "oq she’r" atamasi ayrim hollarda ma'nosi aniq bo‘lishi mumkin. Biroq, ko‘p hollarda "oq she’r" deganda an'anaviy qoidalarga to‘liq amal qilmaydigan, erkin shakldagi she’r nazariyasi tushuniladi. Ba’zi hollarda esa "oq" so‘zi she’rning mavzusi, ohangi yoki mazmuni bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Quyida "oq she’r" haqida uzoqroq va batafsil ma’lumot beraman.

"Oq she’r" tushunchasi haqida

Erkin she’r (moderna she’r) sifatida oq she’r:
O‘zbek adabiyotida "oq she’r" atamasi ko‘pincha erkin she’r tushunchasiga o‘xshaydi. Erkin she’r — bu o‘lchov, qofiya, bayt uzunligi kabi an’anaviy she’riy qoidalarga qat’iy amal qilmasdan yozilgan she’r. Bu turdagi she’rlar ongli ravishda yangi, yangicha ifodani izlab topgan shoirlar tomonidan ijod qilinadi.
Oq rang bilan bog‘liq ramziy ma’noda:
Adabiyotda oq rang ko‘pincha sof, pokiza, tinchlik yoki beg‘uborlik ramzi sifatida ishlatiladi. Shu munosabat bilan "oq she’r" so‘zi sof, toza, ma’nosi ochiq va toza she’rni anglatishi mumkin. Bu talqin ko‘rinishida she’r mavzu yoki ruhiyat jihatidan "oq", ya’ni inson qalbining sof va pok fazilatlarini tarannum etuvchi asar bo‘lishi mumkin.
O‘zbek klassik she’riyatida:
An’anaviy o‘zbek she’riyati ko‘proq maqomlar va baytlar o‘lchamiga amal qiladi. Ammo 20-asrda, ayniqsa so‘nggi o‘n yilliklarda erkin she’r oqimi keng tarqaldi. Bu oqimda sodda til, oddiy tuzilgan bloklar va an’anaviy nazm qoidalaridan ozod ijod asosiy mezon hisoblanadi.

Oq She’rning xususiyatlari

O‘lchov va qofiya erkinligi.
Ichki ritm va intonatsiyada yanada erkin va tabiiy tovush.
Falsafiy, ijtimoiy yoki shaxsiy mavzularni ochiq va soddaroq ifodalash.
Shoirning ichki dunyosini chuqurroq va bo‘sh joylar bilan ifodalash imkoniyati.
Ko‘p hollarda yangi, zamonaviy uslub va yangi obrazlar yaratishga urinish.

Oq She’rning misollari

Misol uchun, Muhammad Yusuf, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov singari mashhur o‘zbek shoirlari erkin she’r janrida ko‘plab namunalar yaratganlar. Ularning ba’zi she’rlarida o‘tkir ijtimoiy masalalar, insoniylik, vatanparvarlik kabi mavzular yangicha tarzda ifodalangan.

Xulosa

"Oq she’r" mantiqiy jihatdan ikki xil tushuncha bilan bog‘lanishi mumkin:

An’anaviydan farq qiluvchi, erkinduxtli erkin she’r nazariyasi.
Soflik, tozalik va beg‘uborlik timsoli sifatida oq rangning ramziy ma’nosini ko‘zda tutgan she’riy janr yoki mavzu.

Agar sizga aynan qaysi kontekstda "oq she’r" haqida batafsilroq ma’lumot kerak bo‘lsa, iltimos, qo‘shimcha savollar berishingiz mumkin!