Oq qo`rg`oshin rudasi
Serussit , oq qoʻrgʻoshin rudasi — karbonatlar sinfiga mansub mineral, qoʻrgʻoshin karbonati. Kimyoviy tarkibi RSO3; oz miqdorda Sa, Zn, Sr, Mg aralashgan boʻladi. Romb singoniyada kristallanadi. Aragonitning strukturaviy analogi. Kristallari psevdogeksagonal-dipiramidal, ustunsimon va boshqa shakllarda. Donador, kukunsimon, tolasimon agregatlar hosil qiladi. Rangsiz, oq, kulrang , qora, kamdan-kam qoʻngʻir, koʻk, yashil tusda. Olmosdek, baʼzan shishasimon yaltiraydi, shaffof. Qattiqligi 3—3,5, zichligi 6,4—6,6 g/sm3. Juda moʻrt. Qoʻrgʻoshinli tomirlarning yer sathiga yaqin zonalarida karbonatli suvlarning galenitga taʼsiri natijasida hosil boʻladi. Sinonimi: akruzit, qoʻrgʻoshin shpati. Qoʻrgʻoshin olinadigan ruda hisoblanadi. S. 10—11-asrlardan maʼlum boʻlib, qoʻrgʻoshinning oson ishlov beriladigan rudasi sifatida foydalanilgan. RF (Oltoy), Qozogʻiston, AQSH va Avstraliyada konlari bor. Oʻzbekistonda Qoʻrgʻoshinkon, Lochinkon, Jan. Darboza konlarida topilgan.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Oq qo‘rg‘oshin rudasi haqida batafsil ma'lumot:
Oq qo‘rg‘oshin rudasi — bu tabiiy holda paydo bo‘ladigan va asosan qo‘rg‘oshin (Pb) elementini o‘z ichiga olgan mineral rudadir. Oq qo‘rg‘oshinning ilmiy nomi galenit (PbS) bo‘lib, u qo‘rg‘oshin sulfidi (PbS) kimyoviy birikmasidan iborat. Galenit qo‘rg‘oshinning eng muhim va asosiy rudasidir.
Tabiiy xususiyatlari:
- Rangi: odatda kumush oqdan kulranggacha, ba’zida biroz sariqlik yoki ko‘kargan tusda bo‘ladi.
- Sofligi: 2.5—2.9
- Qattiqligi: Mohs shkalasida 2.5
- Shaftoli yoki metall ko‘rinishga ega, yani yorqin va simobga o‘xshash porlashi bor.
- Kristall shakli: kubik yoki oktaedr shaklida kristallanadi.
- Zichligi: juda baland, ya’ni 7.4–7.6 g/cm³ atrofida bo‘ladi.
Kimyoviy xususiyatlari:
Oq qo‘rg‘oshin rudasi PbS (qo‘rg‘oshin (II) sulfidi) formulaga ega. U tabiiy sharoitda qo‘rg‘oshin va oltingugurt elementlarining birligi sifatida ekzistiradi. Oq qo‘rg‘oshin rudasi osonlik bilan qayta ishlanib, undagi qo‘rg‘oshin zahiralarini olish imkonini beradi.
Qo‘llanilishi va ahamiyati:
- Qo‘rg‘oshin ishlab chiqarishda: Galenit rudasi o‘ta muhim xom ashyo hisoblanadi. Qo‘rg‘oshin qoraytirish (smelting) orqali ajratib olinadi.
- Sanoatda:
- Qum shisha ishlab chiqarishda qo‘rg‘oshin oynalarni kuchaytirish uchun ishlatiladi.
- Himoya materiallari tayyorlashda (masalan, rentgen nurlari va radioaktiv nurlardan himoya qilish uchun qo‘rg‘oshin plitalari).
- Aksariyat o'ta chiqindilarni yadro sanoatida va ba’zi elektr akkumulyatorlar ishlab chiqarishda ishlatiladi.
- Geologiyada: Oq qo‘rg‘oshin rudasi ko‘pincha boshqa metallar bilan birgalikda konlarda uchraydi, shu jumladan kumush, rux va temir bilan.
Konlari va tarqalishi:
Oq qo‘rg‘oshin rudasi ko‘plab geologik sharoitlarda hosil bo‘ladi, asosan vulqon tog‘ tizimlarida va metall konlar markazida uchraydi. O‘zbekiston hududida ham qo‘rg‘oshin va boshqa foydali qazilmalar konlari mavjud bo‘lib, ular qazib olinadi va bir qismi sanoatda qayta ishlatiladi.
Zararliligi:
Qo‘rg‘oshin zaharlidir va uning changi, ionlari odam organizmiga zarar yetkazishi mumkin. Shuning uchun qo‘rg‘oshin rudalarini qazib olish va qayta ishlashda ehtiyot choralariga amal qilish lozim.
Xulosa:
Oq qo‘rg‘oshin rudasi, ya’ni galenit — qo‘rg‘oshinning asosiy rudasi bo‘lib, sanoatning turli sohalarida, ayniqsa metallurgiya va qurilishda katta ahamiyatga ega. Uning fizik va kimyoviy xususiyatlari, tabiiy ko‘rinishi hamda qo‘llanilish sohalari haqida yaxshi tushuncha metall qazib olish va uning foydalanilishida muhimdir.