Operatsion sistema
Ishlatuv tizimi (yoki operatsion tizimi) — kompyuterning asosiy dasturidir va boshqa dasturlar uchun platformasi. Zamonaviy kompyuterlarda ishlatuv tizimi BIOSdan keyin yuklanadi.
Bosh ishlatuv tizimlari oilalari:
Ishlatuv tizimi — kompyuter programmalarining yigʻindisidir. Ishlatuv tizimi(Operatsionnaya sistema)kompyuter va foydalanuvchi orasidagi koʻprik boʻlib, u foydalanuvchi uchun kompyuterni ishlatishni osonlashtiradi. U barcha kompyuterdagi programmalarga va kompyuterning har xil qismlari(hardware: printer, disk oʻqiydigan, harddisk, matritsa)ga link yaratadi. Shunda kompyuterdagi bitta ikonkani bosib biron programmani ochish mumkin. Avvallari esa Ishlatuv tizimi buyruq oynalaridan iborat boʻlgan. U paytlar faqat oynada buyruqni yozib keyin programmani ochish mumkin boʻlgan. Hozirgi Ishlatuv tizimlari oson va qulayroq. Sichqonchani programma ikonkasiga olib borib bir yoki ikki marta bosish bilan programmani ochish mumkin.
Tarixi
Manbalar
Oʻqish uchun
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Operatsion sistema (OS) — bu kompyuter yoki boshqa elektron qurilma uchun asosiy dasturiy ta’minot bo‘lib, uning vazifasi foydalanuvchi va kompyuter apparatlari o‘rtasidagi muloqotni tashkil etishdir. Operatsion sistema kompyuterning barcha resurslarini (protsessor, xotira, qattiq disk, kirish-chiqish qurilmalari va boshqalar) boshqaradi va ularni samarali ishlashini ta’minlaydi.
Operatsion tizimning asosiy vazifalari:
- Resurslarni boshqarish: Protsessor va xotira kabi apparat resurslarini taqsimlash va boshqarish.
- Fayllar tizimi boshqaruvi: Ma’lumotlarni saqlash, fayllarni yaratish, o‘chirish va tartibga solishni ta’minlash.
- Dasturlarni boshqarish: Dasturlarni ishga tushirish, ularga kerakli resurslarni ajratish va ularning ishlashini nazorat qilish.
- Foydalanuvchi interfeysi: Foydalanuvchiga qulay tartibda kompyuter bilan muloqot qilish imkoniyatini yaratish (grafik interfeys, buyruq satri va boshqalar).
- Xavfsizlik va ruxsatnomalar: Foydalanuvchi ma’lumotlarini himoya qilish, ruxsatlar bazasini tashkil qilish.
Operatsion tizim turlari:
- Windows: Microsoft kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan, eng ko‘p ishlatiladigan OS.
- Linux: Ochiq manba kodli operatsion sistema, ko‘plab distributivlarga ega (Ubuntu, Fedora, Debian va boshqalar).
- macOS: Apple kompaniyasining Macintosh kompyuterlari uchun OS.
- Android: Mobil qurilmalar uchun yaratilgan, Linux asosida ishlovchi OS.
- iOS: Apple mobil qurilmalari uchun OS.
Operatsion tizimning qismi:
- Yadro (kernel): Tizimning yuragi hisoblanadi, apparat va dasturlar o‘rtasida aloqa o‘rnatadi.
- Drayverlar: Qurilmalar bilan ishlash uchun maxsus dasturlar.
- Fayllar tizimi: Ma’lumotlarni saqlash va boshqarish tizimi.
- Foydalanuvchi interfeysi: Matnli (buyruq satri) yoki grafik interfeys.
Operatsion sistema zamonaviy qurilmalarda muhim rol o‘ynaydi, chunki u kompyuterning samarali ishlashini ta’minlab, foydalanuvchilarga qulay muhit yaratadi.