Opek

Neftni eksport qiluvchi davlatlar tashkiloti , qisqartmasi — OPEK (inglizcha: OPEC, The Organization of the Petroleum Exporting Countries) — neft narxini muqobil ushlab turish maqsadida neft qazib oluvchi derjavalar tomonidan yaratilgan kartel hisoblanadi. Ushbu tashkilotga iqtisodiyoti asosan neftni eksport qilishdan tushgan daromadga bogʻliq boʻlgan davlatlar aʼzo hisoblanadi. Tashkilotning asosiy maqsadi — dunyodagi neft narxlari ustidan nazorat olib borish.

Neft eksport qiluvchi mamlakatlar tashkiloti , OPEK (Organization of Petroleum Exporting Countres, OPEC) — neft qazib olishni va aʼzo mamlakatlarning neft eksporta siyosatini muvofiklashtiruvchi hamda aʼzo mamlakatlar manfaatlarini himoya qiladigan xalqaro tovar tashkiloti. Tashkilot rasman 1960-yilda Venesuela tashabbusi bilan Bagʻdod konferensiyasida tashkil etilgan. Nizomi Karakas (Venesuela)da 1961-yilda qabul qilingan va keyinchalik koʻpgina oʻzgartirishlar kiritilgan. Eron, Iroq, Kuvayt, Liviya muassis mamlakatlar hisoblanadi. Aʼzo mamlakatlar Jazoir, Venesuela, Gabon, Indoneziya, Iroq, Eron, Liviya, Katar, Kuvayt, Nigeriya, BAA, Saudiya Arabistoni, Ekvador (2003).

20-asrning 80-yillari 2-yarmida bu tashkilotga kirmaydigan mamlakatlar va Saudiya Arabistonidan neft taklifining oʻsishi natijasida OPEKning taʼsiri keskin pasaydi. Hozirgi xalqaro iqtisodiy munosabatlarda taʼsir doirasi hamon kuchli. Tashkilotning oliy organi — yiliga 2-marta chaqiriladigan konferensiya boʻlib, unda ishtirokchi mamlakatlar ishlab chiqarish strategiyasi va narxlar koʻrib chiqiladi va tasdiklanadi. Idorasi Avstriyada joylashgan.

OPEC — nodavlat tashkilot sifatida Bogʻdod dagi konferensiyada 10-14-sentabr 1960-yilda tashkil etilgan. Boshida tashkilot tarkibiga Eron, Iroq, Quvayt, Saudiya Arabistoni va Venesuela kirishgan. Ushbu tashkilotga asos solgan besh davlat tarkibiga keyinchalik yana besh davlat kelib qoʻshildi bular : Qatar (1961), Indoneziya (1962), Liviya (1962), Birlashgan Arab Amirligi (1967), Jozoir (1969), Nigeriya (1971), Ekvador (1973—1992,2007), Gabon (1975—1994), Angola (2007).

Boshida OPEC bosh ofisi Jeneva (Shveysariya)da joylashgan edi, keyinchalik 1-sentabr 1965-yilda Vena (Avstriya) ga koʻchib oʻtdi.

OPEC ga aʼzo davlatlar 2/3 yaqin dunyo neft zahiralari ustidan nazorat olib borishadi. Ular ulushiga dunyo daromadlaring 40 % yoki dunyo nefti eksportining yarmi toʻgʻri keladi.

OPEC „Savati“

OPEC „Savati“ (OPEC Reference Basket of crudes) atamasi rasmiy ravishda 1987-yil 1-yanvarda kiritilgan. 2005-yil iyun oyi oʻrtalarida „savat“ narhi neft qazib oluvchi davlatlar tomonidan qazib olininuvchi 11 turdagi neftlar narhlari oʻrtacha arifmetik koʻrsatkichi orqali aniqlanadi: Saharan Blend (Aljir), Minas (Indoneziya), Iran Heavy (Eron), Basra Light (Iroq), Kuwait Export (Quvayt), Es Sider (Liviya), Bonny Light (Nigeriya), Qatar Marine (Qatar), Arab Light (Saudiya Arabistoni), Murban (BAA) va BCF 17 (Venesuela)

Manbalar

Havolalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

OPEK (O‘zbekistonning rasmiy nomi: "O‘zbekiston Neft Eksportlovchilari Tashkiloti") haqida so‘z ketayotgan bo‘lsa, aslida ko‘pincha "OPEK" deb ataladigan tashkilot - bu neft eksport qiluvchi davlatlar tashkiloti (OPEC - Organization of the Petroleum Exporting Countries). OPEC xalqaro tashkilot bo‘lib, u tomonidan dunyoning neft narxlari va ishlab chiqarish hajmlari tartibga solinadi. Keling, OPEC haqida o‘zbek tilida batafsil ma’lumot beraman.

OPEC haqida umumiy ma’lumot

OPEC — bu neft eksportlovchi davlatlarning xalqaro tashkiloti bo‘lib, uning asosiy maqsadi neft sanoati bo‘yicha a’zo davlatlarning manfaatlarini muvofiqlashtirish, neft narxlarini barqarorlashtirish va neft bozoridagi o‘zgarishlarga ta’sir o‘tkazishdir.

Tashkil etilgan yili: 1960-yil, 14-sentabrda Bag’dodda.
Asoschilar: Saudiya Arabistoni, Eron, Iroq, Kuwait va Venesuela.
Markazi: Jozef oilasi tomonidan boshqariladigan Vena, Avstriya.

OPECning asosiy vazifalari

Neft narxlarini barqarorlashtirish: OPEC ko‘plab neft eksport qiluvchi davlatlarning mahsulotlarini ishlab chiqarish hajmini belgilab beradi, bu esa global neft narxlarini barqarorlashtirishga yordam beradi.
A’zo davlatlarning manfaatlarini himoya qilish: Ular neft sanoatidan tushgan daromadlarni oshirish va neft bozoridagi yuzaga keladigan muammolarni bartaraf qilish uchun birgalikda harakat qiladilar.
Neft ishlab chiqarishni muvofiqlashtirish: Bozor talabi va taklifini hisobga olgan holda, ishlab chiqarishni tartibga solish orqali bozorda narxlarni nazorat qilish.
Global energiya bozoridagi barqarorlikni ta’minlash: Energiya bozorlarida barqarorlikni saqlash va bu bilan butun dunyo iqtisodiyotining barqaror rivojlanishiga ko‘maklashadi.

OPEC a’zolari

OPECning a’zolari asosan Yaqin Sharq, Afrika va Janubiy Amerikadagi neftga boy davlatlardir. Eng mashhur a’zolar:

Saudiya Arabistoni
Iroq
Eron
Kuwait
Birlashgan Arab Amirliklari
Venesuela
Liviya
Nigeriya
Aljeri
Angola va boshqalar.

Owidtha O‘rni va Jahon Iqtisodiyotidagi Roli

OPEC dunyodagi neft ishlab chiqarishning katta qismini nazorat qiladi va shu sababli global energetika bozorida muhim rol o‘ynaydi. Neft — ko‘plab mamlakatlar uchun asosiy energiya manbai hamda eksport mahsuloti hisoblanadi, shuning uchun OPECning qarorlari xalqaro iqtisodiyotga ta’sir ko‘rsatadi.

O‘zbekiston esa hozirgi vaqtda OPEC a’zosi emas, lekin mamlakatning neft sanoati rivojlanib borayotgan sohalardan biri hisoblanadi.

Agar O‘zbekiston yoki boshqa davlatlarning neft sanoati yoki OPECning qanday ishlashi haqida yanada chuqurroq ma’lumot istasangiz, so‘rashingiz mumkin.