Ooksibenzoy Kislota
Salitsil kislota , o oksibenzoy kislota, o karboksifenol, C₇H₆O₃ — oddiy aromatik oksikislota, rangsiz kristall modda. Mol. m. 138,12. Suyuqlanish temperaturasi 159°, qaynash temperaturasi 211°, Suvda oz, organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Tabiatda glikozid sifatida keng tarqalgan. Salitsil kislotani spirtlar (fenollar) bilan qizdirib, Salitsil kislota efirlari olinadi. Anilin bilan reaksiyaga kirishganda salitsilanilid hosil boʻladi. Salitsil kislota sanoatda fenolni karboksillab sintez qilinadi. Antiseptik xossaga ega boʻlganligi uchun tibbiyotda va oziq-ovqat, mevalarni konservalashda koʻplab ishlatiladi. Analitik kimyoda ham qoʻllanadi. Salitsil kislotaning metil, izoamil, benzil, fenil kabi efirlari muhim ahamiyatga ega.
Tibbiyotda antiseptik, ogʻriqni qoldiruvchi vosita sifatida, sepma (2— 5%), surtma (1 — 10%), pasta va spirtdagi eritma (1 va 2%) holida ishlatiladi. Salitsil kislota va sirka kislotaning murakkab efiri — aspirin.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Ooksibenzoy kislota (C6H5COOH) — bu organik kimyoviy birikma bo‘lib, karboksil guruhiga ega aromatik kislotalardan biridir. U benzoy kislotasi (benzoik kislota) ning oksidlanishi natijasida hosil bo‘ladi va shuningdek, baʼzi tabiiy moddalarda ham uchraydi.
Kimyoviy Tuzilishi va Xususiyatlari
Ooksibenzoy kislota molekulasida benzol halqasi (C6H5) va karboksil guruhi (-COOH) mavjud. Uning umumiy formulasi C7H6O3 bo‘lib, u benzoik kislota (C6H5COOH) ning oksigen qo‘shimchasi sifatida qaraladi. Ko‘pincha uning aniq ismi 2-oksibenzoy kislota yoki orto-hidroksibenzoik kislota (salitsil kislotasi) deb ataladi.
Fizikaviy Xususiyatlari
- Rangsiz yoki oq rangli kristallarga ega.
- Suvda nisbatan yomon eriydi, ammo issiq suv va spirtlarda eriydi.
- Eritmalarining turli pH darajalarida turli qiyofa ko‘rsatishi mumkin.
Kimyoviy Xususiyatlari
- Ooksibenzoy kislota kuchli kislota bo‘lib, karboksil guruhining kislotalik xususiyatlariga ega.
- U ester hosil qilish reaksiyalarida ishtirok etadi, shu sababli ko‘pincha ester ishlab chiqarishda ishlatiladi.
- O‘xshash modda sifatida salitsil kislotasi ko‘pincha dorivor va kosmetik vositalarda qo‘llanadi.
Ilovalari
- Farmatsevtikada antiseptik va yallig‘lanishga qarshi dorilarda asosiy modda sifatida.
- Parfyumeriya sohasida hid beruvchi vosita sifatida ishlatiladi.
- Kimyo sanoatida boshqa xil organik birikmalar tayyorlash uchun xomashyo sifatida foydalaniladi.
Tabiatda tarqalishi
Ooksibenzoy kislotasi ko‘plab o‘simliklarda tabiatan mavjud bo‘lib, ayniqsa baʼzi rezin moddalarda va o‘simlik ekstraktlarida uchraydi.
Xavfsizlik va saqlash
- Ushbu modda teriga va ko‘zlarga zararlilik ko‘rsatishi mumkin. Ishlatishda himoya vositalaridan foydalanish zarur.
- Saqlash uchun quruq va salqin joy kerak, namlikdan himoyalangan bo‘lishi muhim.
Agar sizga o‘xsash organik kislotalar yoki ularning kimyoviy reaksiyalari haqida chuqurroq ma'lumot kerak bo‘lsa, ayting!