Oksidlanish soni

Oksidlanish darajasi - oksidlanish, qaytarilish, oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarida atomning elektrostatik zaryadi qiymati.

Oksidlanish darajasi , oksidlanish soni — oksidlanish reaksiyalarini talqin qilishda valentlik oʻrnida ishlatiladigan tushuncha. Kimyoviy birikmani batamom ionli tuzilishga ega deb faraz qilinsa, uning tarkibidagi biror elementning shartli zaryadi shu elementning oksidlanish darajasi deb ataladi. Elementlarning Oksidlanish darajasini aniklashda doim kislorodning Oksidlanish darajasini —2, vodorodnikini +1 deb qabul qilinadi. Metall ionlarining Oksidlanish darajasi ularning zaryadiga teng deb olinadi. Mas, suv N2O da vodorodning O.D.+1, kislorodniki —2 dir. Kaliy yodid KJ da kaliyning Oksidlanish darajasi +1, yodniki —1 dir. Erkin elementlarning Oksidlanish darajasi O ga teng qabul qilingan. Har qanday molekula tarkibidagi barcha atomlarning Oksidlanish darajasi yigʻindisy 0 ga teng. Mas, xromat kislotada (N2SgO4) xrom atomining Oksidlanish darajasi (+1)2+x+(—2)-4=0, bundan x=+6. Shu yoʻl bilan H2SO4 da SHHHr Oksidlanish darajasi +6, KMpO4 da Mp ning Oksidlanish darajasi +7 ga tengligini aniklash mumkin. Kimyoviy birikmalarda atomlarning Oksidlanish darajasi musbat (+), manfiy (—), 0 va hatto kasr songa teng boʻlishi mumkin. S2N2 da uglerod (S)ning Oksidlanish darajasi — 1 ga, KJNi(CN)4]ﬂ a nikel Ni ning Oksidlanish darajasi 0 ga teng. Koʻpchilik hollarda molekula tarkibidagi atomlarning Oksidlanish darajasi ularning valentliklariga, yaʼni ayni element hosil qiladigan haqiqiy bogʻlanishlar soniga teng boʻlmaydi. Organik birikmalarda uglerodning valentligi 4 ga teng, lekin Oksidlanish darajasi turli birikmalarda turlicha. Mas, SN4 da uglerodning Oksidlanish darajasi —4 ga, SO2 da +4 ga, NSON da 0 ga, NSOON da +2 ga, S2N4 da —2 ga teng.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Oksidlanish soni — kimyoviy element atomining kovalent bog‘langan molekuladagi yoki iondagi elektronlar taqsimotida olgan yoki yo‘qotgan "elektronlar miqdori" ga teng bo‘lgan sun’iy hisoblash qiymatidir. Boshqacha qilib aytganda, oksidlanish soni atomning neytral holatdan qanchalik ko‘p yoki kam elektr zaryadiga ega ekanligini ko‘rsatadi. Bu tushuncha kimyoviy reaksiyalarda, ayniqsa redoks (oksidlanish-reduksiya) reaksiyalarida muhim ahamiyatga ega.

Oksidlanish sonining asosiy qoidalari:

Element atomining oksidlanish soni doimo 0 ga teng. Masalan, O₂ yoki N₂ molekulasidagi har bir atomning oksidlanish soni 0.
Yagona atomli ionlarda oksidlanish soni ion zaryadiga teng. Masalan, Na⁺ ionida oksidlanish soni +1, Cl⁻ ionida -1.
Vodordagi elementlarning oksidlanish soni odatda +1. Metall vodorlarda (-1) bo‘lishi mumkin (masalan, NaH).
Kislorodning oksidlanish soni odatda -2 ga teng, ammo peroksidlarda (-1) va kislorodli flor birikmalarida boshqacha bo‘ladi.
Birikmadagi atomlarning oksidlanish sonlari yig‘indisi molekulaning yoki ionning umumiy zaryadiga teng bo‘ladi.

Oksidlanish sonining ahamiyati:

Redoks reaksiyalarni tahlil qilishda;
Kimyoviy birikmalar formulalarini aniqlashda;
Reaksiyalarda elektronlar almashinuvi yo‘nalishini tushunishda muhim vosita hisoblanadi.

Misol:

H₂O molekulada:

Vodorodning oksidlanish soni +1,
Kislorodning oksidlanish soni -2, chunki +1 x 2 + (-2) = 0 ga teng.

Shunday qilib, oksidlanish soni kimyoviy reaktsiyalarni tushunishda va ularni hisoblashda qulay vositadir.