Obyektiv haqiqat

Haqiqat atamasi ostida voqeʼlik, fakt; real narsa, hodisa yoki holat tushuniladi. Falsafa obyektlaridan biri boʻlib, haqiqatning aslida nima ekanligini aniqlash ustida qator ishlar yozilgan. Haqiqat boʻlmagan holat yolgʻon, deb ataladi. Haqiqat subyektiv, obyektiv yoki mutlaq darajalarga ajratiladi; bunda obyektiv va mutlaq haqiqatlar mavjudligi hamon savol ostidadir.

Havolalar

Haqiqat — voqelikning kishi ongida toʻgʻri aks etishi, bilimlarimizning obyektiv reallikka mos kelishi. H. insonning borliqni bilishdagi asosiy maqsadlaridan biri. U asosan inson bilimlari bilan borliqdagi narsa va hodisalar oʻrtasidagi munosabat masalasini oʻz ichiga oladi. Antik davr mutafakkirlari (Epikur, Demokrit, Lukretsiy) H.ni bilimlarimizning narsa va hodisalar mohiyatini ifodalashga mos kelishi sifatida tushunganlar. Bunday tushunish yangi davr faylasuflariga (F.Bekon, B.Spinoza, K.Gelvetsiy, D.Didro, P.Golbax, M. V. Lomonosov, L.Feyerbax) ham xosdir.

H.ning obʼyektiv, mutlaq, nisbiy shakllari bor. Amaliyot tasdiklagan har qanday bilim obʼyektiv H.dir. Bunda olamdagi narsa va hodisalar mohiyati inson ongiga bogʻliq emas (H. mazmunan obʼyektiv, lekin shaklan inson tafakkuri faoliyatining natijasi sifatida subʼyektivdir). Borliqdagi narsa va hodisalar haqidagi toʻliq, aniq, mukammal bilimlar mutlaq H.dir. Nisbiy H. obʼyek-tiv H.ning baʼzi tomonini, boʻlagini, qismini aks ettiruvchi bilimdir, u obʼyektni toʻla, mukammal aks ettira olmaydi. Bilish nisbiy H.lardan mutlaq H.lar tomon rivojlanib boradi. Har qanday mutlaq H. nisbiy H.larning cheksiz rivojlanib bori-shidan vujudga keladi, har bir nisbiy H.da esa mutlaq H.ning zarrasi mavjud boʻladi. Ilmfan taraqqiyotida har bir yangi bosqich nisbiy H.lar sifatida mutlaq H.ning mazmuniga yangi-yangi zarralar qoʻshib boradi. Borliq bepoyon va cheksiz boʻlgani kabi, insonning uni bilishi ham cheksiz davom etadi. H. hamisha kon-kretdir, mavhum H. yoʻq. Har bir bilimning haqiqatligi maʼlum joyga, vaqt va vaziyatga, kishi bili-shining imkoniyatiga va darajasiga bogʻliq.

Bilish jarayonida nisbiy va mut-laq H.lar nisbatini toʻgʻri tushunmaslik, H.ning konkretligini hisobga olmaslik bilish nazariyasida 2 ta yanglish qarash — dogmatizm va relyativizmga olib keladi.

H. tushunchasi faqat gnoseologik masala emas, balki aksiologik jihatga ega. U „adolat“, „yaxshilik“, „goʻzallik“ tushunchalari kabi umuminsoniy qadriyat hisoblanadi.

Abdulla Ayupov.

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Obyektiv haqiqat — bu tashqi olam va voqealar haqidagi insonning shaxsiy qarashlari, his-tuyg'ulari yoki fikrlaridan mustaqil, mustahkam va o'zgarmas haqiqatdir. Ya'ni, obyektiv haqiqat insonning shaxsiy tajribalari yoki e'tiqodlariga bog'liq bo'lmay, mavjud voqelikning asl holatini ifodalaydi.

Obyektiv haqiqatning asosiy xususiyatlari:

Mustaqillik: Obyektiv haqiqat kishining shaxsiy fikrlari, xohishlari yoki hissiyotlariga bog'liq emas.
Universallik: Har qanday odam uchun, qayerda bo‘lmasin, bir xil bo‘ladi.
Faktlarga asoslanganlik: Obyektiv haqiqat dalil va faktlar orqali tasdiqlanadi.
Qiyoslanishi mumkinligi: Uni eksperimentlar, kuzatuvlar yoki ilmiy tadqiqotlar yordamida tekshirish mumkin.

Misollar:

Yer sharning shakli — taxminan sferik.
Suvning qaynash harorati dengiz sathida 100 °C ga teng.
Odamning yuragi qon aylanishi uchun zarur.

Obyektiv haqiqat va subyektiv haqiqat farqi:

Subyektiv haqiqat — bu har bir insonning o'ziga xos qarashlari, his-tuyg'ulari va e’tiqodlariga asoslangan haqiqatdir.

Masalan, "Men bu filmni juda yaxshi ko'raman" — bu subyektiv haqiqat, chunki boshqalar bu film haqida boshqacha fikrda bo'lishi mumkin.

Falsafiy nuqtai nazardan:

Obyektiv haqiqatning mavjudligi masalasi uzun yillar davomida muhokama bo‘lib kelmoqda. Realizm nazariyasiga ko‘ra, obyektiv haqiqat insonning idrokidan qat’i nazar, mavjuddir. Boshqa qarashlarga ko‘ra esa, haqiqat inson idrokiga bog‘liq va ma’lum bir darajada subyektivlikka ega bo‘lishi mumkin.

Xulosa:

Obyektiv haqiqat — dunyo haqidagi o'zgarishsiz va haqiqatga yaqin bilgidir, u ilm-fan va dalillarga tayangan holda aniqlanadi va inson subyektiv qarashlaridan mustaqildir. Bu tushuncha kundalik hayotda, ilmiy tadqiqotlarda va falsafada muhim ahamiyatga ega.