Obmo`ri

Obmoʻri (fors, ob — suv va moʻri — quvur) — qalʼa, istehkom, qoʻrgʻon va shaharlarni ichimlik suvi bilan taʼminlovchi yer osti suv inshooti. U ikki xil — quduqli va sopol quvurlar yotqizilgan lahim (tunnel)li boʻladi. Quduqli O. — qalʼa tubida gumbazsimon suvxona bino qilinib, tubidan quduq qaziladi. Suvxonaga zinapoyalar orqali tushiladi. Lahimli O. suv manbalari (soy yoki daryo tarmogʻi) qalʼa tomon qazilgan lahim boʻylab tosh yoki pishiq gʻishtlardan novsimon suv yoʻli — ariq ishla-nadi va unga sopol quvurlar yotqiziladi (mas, Aksikat shahrining 10—11-asrlarida barpo etilgan moʻrisining quvurlari 40 sm li boʻlgan). Quvurlardan oqib kelgan suvdan foydalanish maqsadida qalʼa ichida bir nechta suvxona va ularga tushish uchun zinali moʻrilar ishlab chiqiladi. Inshootning zinali suvxonasi "Kofir moʻri" anikrogʻi ("Kof-har moʻri") deb yuritiladi (yaʼni qasr suvxonasiga tushiladigan moʻri).

Shubhasiz koriz usulida barpo etilgan yer osti suv inshooti O. kabi oʻrta ayerning murakkab gidrotexnikasini yaratgan muhandislar qalʼa yoki shahar aholisini, xususan, uning mudofaachilarini ichimlik suvi bilan taʼminlab, qamal vaqtida ularni suv tan-qisligida qoldirmaslik chora va tadbirlarini nazarda tutganlar va ularning yechimini topa olganlar.

Adabiyot

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Obmo‘ri haqida uzunroq ma'lumot beraman.

Obmo‘ri — bu o‘simliklarning begona o‘tlar, zararkunandalar, begona o‘t urug‘lari yoki boshqa zararli omillar ta’siridan aziyat chekishi natijasida hosil bo‘ladigan holat. Obmo‘ri o‘simliklarning rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi va hosildorlikni kamaytiradi. Obmo‘r ko‘pincha qishloq xo‘jaligida muhim muammo hisoblanadi.

Obmo‘rning sabablari va turlari:

Begona o‘tlar ta’siri: Begona o‘tlar o‘simliklar uchun zarur bo‘lgan suv, yorug‘lik, ozuqa moddalarini o‘zlashtirib, asosiy ekinlarning o‘sishini to‘xtatadi yoki kamaytiradi.
Kasalliklar: O‘simliklarda turli xil mikroorganizmlar—bakteriyalar, zamburug‘lar, viruslar sababli kasalliklar yuzaga keladi. Bu kasalliklar o‘simliklarning barglarini, ildizlarini yoki butun o‘simlikni zararlab, ularning o‘sishini sekinlashtiradi yoki uning nobud bo‘lishiga olib keladi.
Zararkunandalar: O‘simliklarga ziyon yetkazuvchi hasharotlar (masalan, chivinlar, qurtlar, qo‘ng‘izlar) o‘simlikning meva, barg va po‘stloqlarini yeydi yoki ularga zarar yetkazadi.
Qurg‘oqchilik va ob-havo sharoitlari: Suv yetishmovchiligi, haddan tashqari sovuq yoki issiq havo, kuchli shamol kabi tabiiy omillar ham o‘simlikning obmo‘ri holatiga olib kelishi mumkin.

Obmo‘rning oldini olish va unga qarshi kurashish usullari:

Begona o'tlarni o‘z vaqtida olib tashlash va zararkunandalarga qarshi kimyoviy yoki biologik vositalarni qo‘llash.
Ekinlarga g‘amxo‘rlik qilish, sug‘orish va oziqlantirishni to‘g‘ri tashkil etish.
Kasalliklarni oldini olish uchun ekinlarni navsimon ekish va zararlangan o‘simliklarni yo‘q qilish.
Qishloq xo‘jaligi texnikasining to‘g‘ri ishlatilishi va maydonlarni toza saqlash.

Xulosa qilib aytganda, obmo‘ri o‘simliklar uchun katta xavf hisoblanadi. Uni kamaytirish va hosildorlikni oshirish uchun ekinlarni samarali parvarish qilish, begona o‘tlarni va zararkunandalarni nazorat qilish zarur. Qishloq xo‘jaligidagi muvaffaqiyat ko‘p jihatdan obmo‘r holatini oldini olish va unga qarshi kurashish choralarining to‘g‘ri tashkil etilishiga bog‘liq.