Nutq aʼzolari
Nutq aʼzolari , nutq apparati — odam organizmining nutq tovushlari hosil boʻlishida qatnashadigan turli qismlari. Til, lab, yumshoq tanglay, hiqildoq muskullari va nafas muskulaturasidan tashkil topgan pe-riferik nutq apparati faoliyatini bosh miya poʻstlogʻi boshqaradi. Aktiv Nutq aʼzolariga til, lab, yumshoq tanglay, passiv Nutq aʼzolariga esa tishlar, qattiq tanglay, burun boʻshligʻi kiradi. Nutq aʼzolari 3 qismdan iborat: 1) nafas yoʻli — nutq apparatining quyi qismi; 2) hiqildoq — nutq apparatining oʻrta qismi; 3) tomoq, ogʻiz va burun boʻshliqlari — nutq apparatining yuqori qismi. Nutq apparatining quyi qismi (nafas yoʻli) tovush chiqarish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Nutq apparatining yuqori qismi — boʻgʻiz va tomoq, ogʻiz va burun boʻshlikdari muhim Nutq aʼzolari boʻlib, nutq tovushlarining rang-barang turlarini hosil qiladi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Nutq aʼzolari insonning so‘z aytishi, fikrini ifodalashi va muloqot qilishi uchun xizmat qiluvchi tana qismlaridir. Nutq aʼzolarini ikki guruhga bo‘lish mumkin: asosiy nutq aʼzolari va yordamchi nutq aʼzolari.
Asosiy nutq aʼzolari:
- Tomoq – ovoz chiqarish jarayonida havo oqimining o‘tishi va tovushning paydo bo‘lishiga yordam beradi.
- Og‘iz bo‘shlig‘i – unda tishlar, til, lablar joylashgan bo‘lib, tovushlarni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
- Til – eng asosiy nutq aʼzosi bo‘lib, tovushlarni aniq chiqarish va so‘zlarni talqin qilishda qatnashadi. Til yordamida turli tovushlar hosil qilinadi va so‘zlar tuziladi.
- Tishlar – ba'zi tovushlarni chiqarishda nutq shakllanishiga yordam beradi, ayniqsa "f", "v", "s", "z" kabi tovushlarda.
- Lablar – tovushni chiqarishda va ularni o‘zgartirishda, so‘zlarni aniq ifodalashda muhimdir.
Yordamchi nutq aʼzolari:
- Burun – ba'zi tovushlar, masalan, "m", "n", "ng" tovushlari burundan chiqariladi yoki uning ishtirokida bo‘ladi.
- Diafragma va nafas olish organlari – so‘zlarni chiqarishda havo oqimini boshqaradi.
- Qoshlar va yuz mushaklari – nutq va muloqotda ifodalarni boyitishda yordam beradi.
Nutq aʼzolarining birgalikda ishlashi orqali inson aniq, ravon va tushunarli nutqni amalga oshiradi. Nutqning to‘g‘ri shakllanishi uchun bu organlarning sog‘lom va normal faoliyatda bo‘lishi juda muhimdir. Masalan, tilning harakatliligi, tishlarning joylashuvi, lablarning qulayligi va h.k. Nutq kasalliklari, tishlarning muammolari yoki tilning harakatsizligi nutq va tovushlarni chiqarishda qiyinchiliklar tug‘iladi. Shu sababli pediatrlar va logopedlar nutq rivojlanishini kuzatib borishadi va kerak bo‘lsa, yordam beradi.