Nutq Aʼzolari

Nutq aʼzolari , nutq apparati — odam organizmining nutq tovushlari hosil boʻlishida qatnashadigan turli qismlari. Til, lab, yumshoq tanglay, hiqildoq muskullari va nafas muskulaturasidan tashkil topgan pe-riferik nutq apparati faoliyatini bosh miya poʻstlogʻi boshqaradi. Aktiv Nutq aʼzolariga til, lab, yumshoq tanglay, passiv Nutq aʼzolariga esa tishlar, qattiq tanglay, burun boʻshligʻi kiradi. Nutq aʼzolari 3 qismdan iborat: 1) nafas yoʻli — nutq apparatining quyi qismi; 2) hiqildoq — nutq apparatining oʻrta qismi; 3) tomoq, ogʻiz va burun boʻshliqlari — nutq apparatining yuqori qismi. Nutq apparatining quyi qismi (nafas yoʻli) tovush chiqarish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Nutq apparatining yuqori qismi — boʻgʻiz va tomoq, ogʻiz va burun boʻshlikdari muhim Nutq aʼzolari boʻlib, nutq tovushlarining rang-barang turlarini hosil qiladi.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Nutq aʼzolari odamda nutq so‘zlashish jarayonida ishtirok etadigan tana qismlari va organlar majmuasidir. Nutq aʼzolari ovoz chiqarish, tovush shakllantirish, so‘zlarni aniq talaffuz qilish kabi funksiyalarni bajaradi. Ularning asosiy turlari va vazifalari quyidagilar:

Nafas aʼzolari
Nutq jarayoni nafas olish bilan bevosita bog‘liq. Nafas aʼzolari o‘z ichiga oladi: bronxlar, o‘pka va diafragma. Ovoz paydo bo‘lishi uchun havo o‘pkadan chiqarilib, qovoqlardan o‘tadi.
Ovoz chiqaruvchi aʼzolar
Asosiy ovoz manbai - qovoqlar (larinks), u yerda ovoz to‘lqinlari vujudga keladi. Mumiyo shaklida joylashgan qovoqlar havo oqimini to‘xtatib, har xil chastotalarda tebranadi va shuning natijasida ovoz hosil bo‘ladi.
Tovush chiqaruvchi aʼzolar
Ushbu guruhda og‘iz bo‘shlig‘i, og‘iz tili, lablar, tishlar, yumshoq tanglay va burun bo‘shlig‘i kiradi. Ularning harakati va shakli bilan turli tovushlar hosil qilinadi. Masalan:
- Til nutq va talaffuzning asosiy organi bo‘lib, turli joyda tishlarga, yumshoq tanglayga tegib, turli tovushlarni ajratadi.
- Lablar lab-chaqish tovushlari va boshqa qo‘shimcha tovushlarni chiqarishda yordam beradi.
- Tishlar tovushlarni aniqroq talaffuz qilishda muhim ahamiyatga ega.
- Yumshoq tanglay “g” kabi orqa tovushlarni hosil qiladi va burunga havo oqimini yo‘naltirishda ishtirok etadi.
- Burun esa burundan chiqadigan tovushlar (masalan, "m", "n")ni shakllantiradi.
Eshitish aʼzolari
Nutqni to‘g‘ri anglash va talaffuz qilish uchun eshitish muhim ahamiyatga ega. Quloq orqali inson ovozlarni eshitadi va miya orqali qayta ishlaydi.

Nutq aʼzolarining uyg‘un harakati nutqning aniq, ravon va tushunarli bo‘lishini taʼminlaydi. Shuning uchun nutqni o‘rganishda bu aʼzolarni yaxshi bilish muhimdir.