Sun'iy intellekt javobi:

Nutq apparati — insonning so‘z aytish, fikrlarini ifodalash va muloqot qilish imkonini beruvchi organizm tizimi. U nutq jarayonida qatnashadigan anatomik va fiziologik elementlarning to‘plamidir. Nutq apparati o‘zaro mukammal bog‘langan bir necha qismdan tashkil topgan bo‘lib, ular har biri muhim vazifani bajaradi.

Nutq apparatining asosiy qismlari:

1. Nafas olish tizimi (nafas apparati)
   Nutq hosil bo‘lishida nafas olish juda muhimdir. Nutq tovushlarini chiqarishda havoni chiqarish va boshqarish kerak bo‘ladi. Shuning uchun nafas olish yo‘llari (burun, o‘pka, diafragma) nutq jarayonida faoliyat yuritadi. O‘pkadan chiqqan havo tovushlarni hosil qiluvchi vosita sifatida ishlaydi.

2. Ovoz hosil qiluvchi apparat (fonatsion apparat)
   Bu asosan tovush chiqarish uchun javob beruvchi organlar: laring (qovoqcha), uncha katta emas o‘pkaga tutash joyda joylashgan. Unda tovush simlari (glottis) joylashgan bo‘lib, ular havoning o‘tishi jarayonida titragan holda turli tovushlarni hosil qiladi. Laring tovushlarni hosil qilish jarayonining asosi hisoblanadi.

3. Ovoz sozlovchi apparat
   Ushbu tizimda til, lablar, tishlar, og‘iz bo‘shligi, yumshoq tanglay kabi organlar mavjud. Ular tovushlarni o‘zgartirish, shakllantirish va aniq ifodalashda ishtirok etadi.

   • Til — nutq tovushlarini aniq hosil qilishda asosiy rol o‘ynaydi. Turli joylarda tilning harakatlari orqali har xil tovushlar paydo bo‘ladi.
   • Lablar — tovushlarni yumshatish, qisqartirish hamda alohida tovushlarni (masalan, f, v, p, b) hosil qilish uchun zarur.
   • Tishlar — tovushlarning aniq chiqishiga yordam beradi, ayniqsa cho‘ziq tovushlar (s, z, sh) paydo bo‘lishida.
   • Yumshoq tanglay (palat) — tovush o‘tishni nazorat qiladi, nasally tovushlar (masalan, m, n) hosil bo‘lishida rol o‘ynaydi.

4. Markaziy asab tizimi
   Nutq jarayonining boshqaruv markazi asab tizimida, ya’ni miya va markaziy asab tizimida joylashgan. Miya nutqni rejalashtirish, tovushlarni shakllantirish va boshqarishda ishtirok etadi. Luisining nutq markazlari (Broka markazi) ayniqsa so‘zlarni hosil qilish va nutqni nazorat qilishda muhimdir.

Nutq apparati murakkab ishlaydi va uning har bir qismi to‘g‘ri faoliyat ko‘rsatmasa, nutqda qiyinchiliklar yuzaga kelishi mumkin. Shuning uchun nutq apparatining har bir bo‘lagi sog‘lom va faol bo‘lishi uchun parvarish va muolajalar zarur.

Xulosa qilib aytganda, nutq apparati insonning fikrlarini so‘zlar orqali ifoda eta olish qobiliyatining asosi bo‘lib, nafas olish tizimi, ovoz hosil qiluvchi va sozlovchi organlar, shuningdek markaziy asab tizimidan iborat murakkab bir tizimdir.