Novaya Sibir orollari

Novaya sibir orollari (saxa.: Саҥа Сибиир арыылара)- Laptevlar va Sharqiy Sibir dengizlari orasidagi arxipelag. Saxa (Yakutiya) tarkibida. Maydoni 38 ming km² ga yaqin. Novaya Sibir yoki Anju (29 ming km²), Lyaxov (6,1 ming km²), De-Long o.laridan iborat. Orollar mezozoy burmala-nishida paydo boʻlgan va asosan, paleozoy ohaktoshlari, mezozoy slanetslari, qumtoshlari va otqindi jinslardan tarkib topgan. Toʻrtlamchi davr allyuvial, koʻl-allyuvial, dengiz va muzlik yotqiziqlari keng tarqalgan. Relyefi, asosan, akkumulyativ tekislik, oʻrtacha bal. 60–80 m. Eng baland joyi 374 m (Kotelniy o.dagi Mala-katin-Tas togʻi).

Novaya Sibir orollario. iklimi nisbatan kontinen-tal Arktika sovuq iklimi. Qish 7—8 oy davom etadi, qor qoplami 9 oy erimay turadi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —28°dan —ZGgacha, iyulniki 1—3°. Yillik yogʻin 132 mm gacha. Yer osti (qazil-ma) muzliklari keng tarqalgan.

Tundra landshafti asosiy oʻrin tutadi. Shimol bugʻusi, boʻri, qutb tulkisi, oq ayiq, oq kaklik, lemming uchraydi. Dengizlarda morjlar, qoyali qirgʻoqlarda "qushlar bozori" bor.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Novaya Sibir orollari, Rossiyaning Shimoliy Qutb okeanida joylashgan arxipelag bo‘lib, Arktikada joylashgan muhim orollar tizimidir. Bu arxipelag Rossiyaning Arktika mintaqasidagi geosiyosiy va ekologik ahamiyatga ega hududlaridan biridir.

Geografik joylashuvi

Novaya Sibir orollari Arktika dengizi shimolida, Sibirskiy qit’adan shimolda joylashgan. Ular Laptev dengizi va Sibirskiy dengizi o‘rtasida joylashib, Sibirning shimoliy qirg‘og‘idan o‘tadi. Bu arxipelag ikki asosiy orollar guruhidan tashkil topgan: De Long va Novaya Sibir orollari. Novaya Sibir arxipelagiga quyidagi asosiy orollar kiradi:

Kotelniy oroli
Beliy orol
Bunge oroli
Faddey oroli

Geologiyasi va iqlimi

Novaya Sibir orollari sovuq Arktika iqlimiga ega. Bu hududda uzun va qattiq qishlar, qisqa va sovuq yozlar hukmronlik qiladi. Orollarning geologiyasi asosan permafrost qatlamlari va muzliklardan tashkil topgan, yerosti meteorizatsiya jarayonlari davom etadi.

Ekologiyasi va tabiat

Novaya Sibir orollari o‘zining noyob arktik ekotizimiga ega. Hududda Arktika flora va faunasi rivojlangan. Bu yerda sovuq iqlimga moslashgan o‘t o‘simliklar, likenlar va moxlar mavjud. Shuningdek, polarning qutb ayiqlari, qutb hasharotlari, dengiz qushlari va boshqa ko‘plab Arktika hayvonlari istiqomat qiladi. Orollar yaqinida dengizda turli xil mollyusklar, dengiz sut emizuvchilar va baliqlar uchraydi.

Tarix va ahamiyati

Novaya Sibir orollari birinchi marta 18-asr oxiri va 19-asr boshlarida kashf etilgan. Orollar uzoq vaqt davomida Arktikani tadqiq qilishda muhim bo‘lib kelgan va Rossiyaning shimoliy dengiz yo‘li ustidan nazoratini o‘rnatishda strategik ahamiyatga ega. Bugungi kunda ular Arktika hududi uchun ekologik tadqiqotlar o‘tkazish va tabiiy resurslarni o‘rganish nuqtai nazaridan muhimdir.

Xulosa qilib aytganda, Novaya Sibir orollari — Arktikaning ekosistemasi va geografiyasini o‘rganishda muhim bo‘lgan, qattiq iqlim sharoitlariga ega bo‘lgan noyob arktik arxipelag hisoblanadi.