Noosfera
Noosfera (yunoncha: noos — akl-idrok va sphaira — shar) — biosferannng inson aql-idroki hukmronlik qiladigan yangi xrlati. N.da inson biosfera rivojla-nishini belgilab beradigan asosiy omil hisoblanadi. N. tushunchasini 1927-yilda fransuz olimlari E. Lerun va P. Teyetyar de Sharden fanga kiritishgan boʻlib, ular N.ni biosfera ustidan hukmronlik qiluvchi, yerni oʻrab olgan akl-idrok kavati deb karashgan. V. I. Vernandskiy 20-asrning 30—90-yillarida N. toʻgʻrisidagi materialistik tushunchani ilgari surdi. Uning fikricha, jamiyatning oʻzaro munosabatlari natijasida paydo boʻlgan biosferaning sifat jihatidan yangi, inson manfaati yoʻlida qayta tashkil etilgan evolyusion xrlatidir. Tibbiyot qonuniyatlarining tafakkur va jamiyatning ijtimoiy-iktisodiy qonuniyatlari bilan uygʻunlashib ketishi N. uchun xos xususiyat hisoblanadi. N.ning ayrim tarkibiy-funksi-onal elementlari jamiyat rivojlanishining hozirgi davridayoq yuzaga kelmoqda. Rivojlanishning umumbashariy muam-molarini hal qilish maqsadida insonlar kuch-qudrati birlashib borgan sari biosferaning N.ga aylanishi ham kuchayib boradi.
Manbalar
Biosferadagi barcha tirik organizmlar yig’indisini 1. Vernadskiy «jonli modda» deb ataydi va uning tarkibiga insoniyatni ham kiritadi. Biosferaning o'zgarishida inson ongi butunlay yangi qudratli omil ekanligini takidlaydi.Aqlli inson o'z taraqqiyotida biosferaning inson tomonidan boshqariladigan yangi sifat holati noosfera (aql,tafakkur qobig'i) ga o'tishi muqarrardir. V.I. Vernadskiyning fikricha noosfera (biosfera rivojining oliy bosqichi) bizning sayyoramizdagi yangi geologik hodisalardir. Inson noosferada birinchi bor yirik geologik kuchga aylanadi.U o'z aqli va mehnati bilan yashash makonini o'zgartiradi va qayta bunyod qiladi.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Noosfera (yunoncha "noos" — aql, ong va "sfera" — soha, qatlam) — Yerning rivojlanishida yangi bosqich bo‘lib, unda insonlarning ongli faoliyati va aqliy faoliyati butun biosferaga ta'sir ko‘rsatadi. Noosfera konsepsiyasi geologik va biologik qatlamlarning ustiga yangi qatlam sifatida inson ongini qo‘shish orqali tushuntiriladi.
Noosfera atamasi dastlab rus faylasufi va biologi Vladimir Vernadskiy (1863–1945) tomonidan ishlab chiqilgan. U bu atamani Yerning tabiat qatlamlari (geosfera, atmosfera, gidrosfera va biosfera) bilan insoniyatning aqliy faoliyati qatlamini bog‘lash uchun ishlatgan. Noosfera—bu insoniyatning ongli faoliyati orqali ekosistemalarga hamda planetaga ongli boshqaruv o‘rnatilishi mumkin bo‘lgan daraja hisoblanadi.
Noosferaning asosiy xususiyatlari:
- Inson Ongining Faolligi: Noosfera insonlarning tafakkuri, ijodkorligi va ilm-fan orqali qoplanadi.
- Biosfera bilan O‘zaro Ta'sir: Noosfera inson faoliyati ta'sirida biosferaning o‘zgarishi va rivojlanishini anglatadi.
- Ijtimoiy va Madaniy Rivojlanish: Noosfera insoniyat jamiyati, madaniyati va texnologiyasidagi taraqqiyot bilan bog‘liq.
- Yerni Muvozanatli Rivojlantirish: Noosfera kontseptsiyasi orqali insoniyatning tabiat bilan uyg‘unligida rivojlanishi, ekologik muammolarni hal qilish va barqaror taraqqiyot ta’minlanadi.
Noosfera tushunchasi ekologiya, geologiya, falsafa, iqtisodiyot va boshqa sohalarda tadqiq qilinadi. Uning rivojlanishi — insoniyatning tabiat resurslarini ongli boshqarishi, atrof-muhitni muhofaza qilishi va ijtimoiy taraqqiyotning yangi paradigmasi sifatida qaraladi.
Umuman olganda, noosfera insoniyatning Yer sayyorasidagi faoliyatining yangi sifat bosqichi bo‘lib, unda ong, bilim va madaniyat biosferaning tabiiy jarayonlari bilan uzviy uyg‘unlashadi.