Niyoz Muhammad Hoʻqandiy

Niyoz Muhammad Hoʻqandiy , Mullo Niyoz Muhammad Hoʻqandiy Niyoziy bin Mullo Ashur Muhammad (taxminan 1802/03—1878-yildan soʻng) — qoʻqonlik tarixchi, shoir. 1860-yil Niyoz Muhammad Hoʻqandiy Qanoatshoh boshliq Qoʻqon qoʻshinlarining Pishpak, Uch Olmati va Uzun Ogʻochga, 1861—62 yillarda esa Turkiston atrofiga qilgan yurishida ishtirok etgan. Shundan soʻng harbiy xizmatdan ketib, Qoʻqonda oʻz mahallasida tinch mehnat bilan band boʻlgan. „Tarixi jadidai Toshkand“ muallifi Muhammad Solihxoʻja Toshkandiy uni attorlik mollari bilan savdo qiluvchi savdogar deb ataydi. „Niyoziy“ taxallusi bilan sheʼrlar bitgan. Niyoz Muhammad Hoʻqandiy „Tarixi Shoxruxiy“ asarini Xudoyorxon topshirigʻiga koʻra yozgan (1871—72). Asar Shohruxbiy davridan boshlab 1872-yilgacha Qoʻqon xonligida sodir boʻlgan siyosiy, iqtisodiy, madaniy oʻzgarishlarni qamrab olgan. Ayniqsa, muallifning oʻzi ishtirok etgan voqealar bayoni ilmiy jihatdan qimmatli. Asar Qoʻqon xonligi tarixini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.

Adabiyot

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Niyoz Muhammad Hoʻqandiy (taxminan 1730–1809) — o‘zbek, oʻrta asr shoir va mutafakkirlaridan biridir. U XVIII asrda koʻplab sheʼriy asarlar yaratgan, asosan diniy-madaniy mavzuda ijod qilgan. Hoʻqandiy oʻzbek adabiyotida muhim oʻringa ega boʻlib, uning ijodi dostonga, nasihatga, falsafiy gʻoyalarga boydir.

Niyoz Muhammad Hoʻqandiy oʻsha davrda turli shakllarda sheʼrlar yaratgan, ular orasida gʻazallar, qasidalar, ruboiylar, masnaviylar mavjud. Uning sheʼrlari koʻpincha Allohga boʻlgan muhabbat, insonparvarlik, axloqiy qadriyatlar va milliy oʻzlikka urgʻu beradi.

Bu shoir Hoqand (Hoʻqand) mintaqasida yashagan va ijod qilgan, shuning uchun undan "Hoʻqandiy" taxallusi kelib chiqqan. Uning ijodi oʻzbek va turkiy adabiyotining rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan.

Niyoz Muhammad Hoqandiy sheʼrlari yosh avlod uchun ham qadriyatlar va maʼnaviy-meros sifatida qadrli hisoblanadi. Uning asarlari oʻzbek adabiyot tarixida muhim madaniy buzilishlar va rivojlanish davrlarini aks ettiradi.

Agar istasangiz, uning ayrim sheʼriyat namunalarini yoki hayot tarixining batafsilroq maʼlumotlarini ham taqdim qilishim mumkin.