Nikosiya
Nikosiya , Lefkosiya — Kipr poytaxti. Mamlakatning muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Orolning deyarli qoq markazida, Mesaoriya tekisligida joylashgan. Iklimi subtropik, oʻrta dengiz iklimi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 10°, iyulniki 28°. Yiliga oʻrtacha 360 mm yogʻin yogʻadi. Shahar oʻrmonsiz dasht zonadagi yashil voha koʻrinishiga ega. Aholisi 270,8 ming kishi (1999, shahar atrofi bilan).
Shaharga taxminan miloddan avvalgi 7-asrda asos solingan va dastlab Ledra, keyinroq Levkoteon deb atalgan. Miloddan avvalgi 58 yilda shaharni rimliklar bosib olgan va Rim imperiyasi, keyinroq Vizantiya tarkibiga kirgan. 1192—1489-yillarda Kipr salbchilari qirolligi poytaxti. 1570-yilda Usmonli turklar tasarrufiga oʻtgan. 1960-yildan Kipr Respublikasi poytaxti.
N. — transport yoʻllari tuguni. Aero-porti xalqaro ahamiyatga ega Toʻqimachilik, tamaki, oziq-ovqat, koʻn-poyabzal, yogʻochsozlik, metallsozlik sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik (kulolchilik) rivojlangan. Turizm markazi. Arxeologiya muzeyi, Kipr tarixi va madaniyati muzeyi, Sulton Mahmud Nikosiya shahri. Arxiyepiskop saroyi.
II turk kutubxonasi, kartinalar galereyasi, oliy oʻquv yurtlari, teatr bor. Qalʼa devori bilan oʻralgan shahar markazida meʼmoriy yodgorliklardan Ayo Sofiya gotika sobori (hozirgi Salimiya masjidi), cherkovlar, Umariya masjidi, arxiyepiskop saroyi, Bediston yopiq bozori va boshqa saqlantan. Venetsiya qalʼasidan tashqarida koʻplab zamonaviy binolar qurilgan.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Nikosiya (yunoncha: Λευκωσία, Lefkosia; turkcha: Lefkoşa) – Shimoliy Kiprning poytaxti va eng yirik shahri hisoblanadi. Bu shahar Kipr orolining markaziy qismida joylashgan bo‘lib, u butun oroldagi eng muhim siyosiy, madaniy va iqtisodiy markaz hisoblanadi.
Tarixi
Nikosiya miloddan avvalgi davrlarda ham ahamiyatli shahar bo‘lgan. U ko‘plab sarkardalar, qirolliklar va imperiyalar hukmronligi ostida bo‘lgan. O‘rta asrlarda Nikosiya Kipr Qirolligining poytaxti bo‘lib xizmat qilgan. Shahar ko‘plab janglar va bosqinlarni boshdan kechirgan, ayniqsa 20-asrda Kipr muammolari sababli katta o‘zgarishlarga uchragan.
Geografiyasi va bo‘linishi
Nikosiya o‘ziga xos jihati shundaki, u dunyodagi yagona poytaxt bo‘lib, u xalqaro miqyosda tan olinadigan Kipr Respublikasi hududi va shimoliy Qiprdagi Shimoliy Kipr Turk Respublikasi deb ataladigan nogiron qismlarga bo‘lingan. Bu bo‘linish shaharni ikki qismga ajratgan: janubiy qismda Kipr Respublikasi nazorat qiladi, shimoliy qism esa turk boshqaruvi ostida. Bu hududlarning o‘rtasida qurollangan nazorat chizig‘i — "Green Line" joylashgan.
Iqtisodiyot
Nikosiya Kipr iqtisodiy va moliyaviy markazi hisoblanadi. Shaharda banklar, sug‘urta kompaniyalari, savdo va xizmat ko‘rsatish sohalari rivojlangan. Turizm ham muhim daromad manbaidir, ayniqsa boy tarixiy yodgorliklar va arxitektura joylari sababli.
Madaniyat va ta'lim
Nikosiya ko‘plab universitetlar, teatrlar, muzeylar va madaniy markazlarga ega. Shahar o‘zining boy madaniy merosi va xalqaro aloqalari bilan tanilgan. U yerda ko‘plab festival va madaniy tadbirlar o'tkaziladi.
Asosiy diqqatga sazovor joylari
- Buyuk Saroy (Buyuk Saray) — 16-asrda qurilgan va shahar qal’asining markaziy qismi.
- Selimiye masjidi — ilgari sobor bo‘lgan tarixiy bino, hozirda masjid sifatida foydalaniladi.
- Kipr Respublikasi muzeyi — Kiprning tarixiy va arxeologik topilmalari jamlangan joy.
- Atatürk madaniyat markazi — Shimoliy Kipr madaniy hayotining muhim maskani.
Nikosiya — tarixiy boylik va zamonaviy hayot uyg‘unlashgan shahardir, uning o‘ziga xos taraflari Kipr muammolariga bog‘liq siyosiy ajralish bilan chuqur bog‘langan.