Nigella damascena
Nigella damascena ,
tumandagi sevgi , yoki
butadagi shayton nomlari bilan ataladigan, bir yillik gullaydigan oʻsimlik boʻlib, Ranunculaceae oilasiga mansub. Uning vatani Yevropaning janubiy qismida (lekin Yevropaning shimoliy mamlakatlarida koʻp tarqalgan), Shimoliy Afrika va janubi-gʻarbiy Osiyo boʻlib, bu joylarda oʻsimlik qarovsiz, nam yerlarda uchraydi.
Damascena oʻziga xos epiteti Suriyaning Damashq shahridan olingan. Oʻsimlikning „tumandagi sevgi“ umumiy nomi ham mavjud.
Tavsif
Uning boʻyi 20–50 cm (8–20 in) oʻsadi. Yozning boshida gullaydigan gullari odatda koʻk rangga ega boʻladi, lekin oq, pushti yoki och binafsha rangda gullaydigan turlar ham uchrab turadi. Gullarida 5 dan 25 tagacha gulbargalari bor. Haqiqiy gulbarglar soxta gulbarglar tagida joylashgan boʻlib, mayda va tirnoqli. Soxta gulbarglar gulning yagona rangli qismidir.
Meva katta va shishgan koʻsak shaklida boʻlib, aralash tuxumdondan oʻsadi va har birida koʻplab urugʻlar boʻlgan bir nechta birlashgan follikulalardan iborat. Yoz oxirida koʻsak jigarrang boʻladi. Oʻsimlik oʻz-oʻzidan urugʻlanadi.
Kultivatsiya
Bu oson oʻsadigan oʻsimlik Yelizaveta davridan beri ingliz yozgi bogʻlarida oʻstirib kelingan, u oʻzining barglari, tikanli gullari va piyozboshi urugʻlari bilan odamlarni oʻziga jalb qilgan. Hozirgi vaqtda u moʻtadil mintaqalarda keng tarqalgan boʻlib, bogʻda oʻstirish uchun koʻplab navlar ishlab chiqilgan. „Fors marvaridlari“ - oq, pushti, lavanda va koʻk gulli nav. „Fors atirguli“ - och pushti. Boshqa navlar: „Albion“, „Blue Midget“, „Cambridge Blue“, „Mulberry Rose“ va „Oxford Blue“. „Dwarf Moody Blue“ navining boʻyi taxminan 15 sm ga yetadi. Och koʻk rangli „Miss Jekyll“ va qoʻshaloq oq gulli „Miss Jekyll Alba“ navlari Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan.
Tegishli turlar
Nigella sativa (va N. damascena emas) nigella, kalonji yoki qora zira deb nomlanuvchi ziravor.
Alkaloidlar
Damascenin - Nigella damascena urugʻi tarkibida zaharli alkaloidlar bor.
Biroq, sichqonlarda va inson hujayra liniyalarida oʻtkazilgan tadqiqotlarda oʻsimlik hech qanday toksiklikni koʻrsatmadi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Nigella damascena — bu o‘simlik olamiga mansub guldir, u asosan bog‘larda bezak uchun yetishtiriladi. O‘zbek tilida bu o‘simlikni ba’zida "shamshod gul" yoki "dameskana nigella" deb ataladi. Quyida Nigella damascena haqida batafsil ma’lumot keltirilgan:
Umumiy ma’lumot
- Ilmiy nomi: Nigella damascena
- Oila: Ranunculaceae (Qo‘ng‘irlamlar oilasi)
- Turi: Ko‘p yillik yoki yillik o‘simlik (odatda yillik hisoblanadi)
- Tabiiy tarqalishi: Asosan O‘rta Yer dengizi hududiga xos, ammo hozirda butun dunyoda bog‘larda ekiladi.
Tashqi ko‘rinishi
- Balandligi: 30-50 sm gacha yetadi.
- Barglari: Nafis, ingichka va chuqur bo‘g‘lamlangan barglari bor, ko‘pincha ko‘k yoki yashil rangda bo‘ladi.
- Gullari:
- Katta va ko‘zga tashlanadigan, odatda ko‘k, oq, pushti yoki binafsha ranglarda.
- Gul barglari mayda va yupqa tuzilishga ega, petallari qandil shaklida.
- Dandelionlarga o‘xshab gulli va juda nafis ko‘rinadi.
- Mevalari: O‘ziga xos, shoxlanib chiqqan kurtak bilan qoplangan, ichida ko‘plab urug‘lar bo‘ladi. Bu kurtaklar quruq gullar ko‘rinishida qimmatbaho bezak sifatida ishlatiladi.
Yetishtirish shartlari
- Tuproq: Yengil, yaxshi drenajlangan tuproqni afzal ko‘radi.
- Quyosh: To‘liq quyoshli yoki biroz soya tushadigan joylarda yaxshi o‘sadi.
- Sug‘orish: O‘rta darajada sug‘orish talab etiladi. Haddan tashqari namlik o‘simlik uchun zararli bo‘lishi mumkin.
- Hashoratlar va kasalliklar: Odatda yaxshi sharoitda sog‘lom o‘sadi, ammo juda nam sharoitlarda mog‘or va chirish xavfi paydo bo‘lishi mumkin.
Foydalanishi
- Bezash: Bog‘lar, xiyobonlar va joylarni bezashda keng qo‘llaniladi.
- Quritilgan gullar: Quritilgan shaklda gullari ko‘plab bezak bezaklarida ishlatiladi.
- Urug‘lari: Ba’zi mamlakatlarda urug‘lari ziravor sifatida ham ishlatiladi, ammo Nigella sativa bilan aralashmasligi kerak.
Qiziqarli faktlar
- Nigella damascena "shalto gulli" oilasidagi kamdan-kam o‘simliklardan biri bo‘lib, uning gullari va mevalari juda estetik ko‘rinishga ega.
- O‘simlik nomidagi "damascena" so‘zi Suriya poytaxti Damaskdan olingan bo‘lib, bu hududda ushbu o‘simlik ko‘p uchraydi.
Xulosa
Nigella damascena — ko‘rkam va oson parvarish qilinadigan gul bo‘lib, bog‘dorchilikda juda mashhur. Uning nafis gullari va qiziqarli meva kurtaklari bog‘ga o‘ziga xos ko‘rinish beradi. To‘g‘ri sharoitda yetishtirilsa, odatda kam muammolar tug‘diradi va uzoq vaqt davomida gullaydi.
Agar Nigella damascena haqida qo‘shimcha savollaringiz bo‘lsa, yordam berishga tayyorman!