Niderland sanʼati
Niderland sanʼati - Nider landiya hududi (hozirgi Belgiya, Gollandiya, Lyuksemburg va qisman Fransiyaning shimoli-sharqi)da oʻrta asrlarda mavjud boʻlgan yagona badiiy maktab; 14-asrdan to Niderlandiya inqilobi gʻalabasi (16-asr) ga qadar boʻlgan davrda bu yerlarda Gʻarbiy Yevropa Oʻrta asrlar va Uygʻonish davri sanʼati shakllangan. Niderlandiya hududida Karolinglar davrida bazilika tipidagi cherkovlar, baʼzan markaziy kapellalar qurilgan, 11 —13-asrlarda roman uslubi rivojlangan. Dastlabki turar joy binolari paydo boʻlgan; qasr va bozor maydonlari atrofida aylana tarxli ratusha, gildiya uylari va ustaxonalari boʻlgan shaharlar qad koʻtardi, shaharning mi-norali devorlari, koʻpriklari mustah-kam qilib qurildi. Maas vodiysi meʼmorligida roman va gotika uslublari uygʻunlashgan. Shimoliy Niderlandiyada gʻishtli gotika keng tarqalgan, binolardagi hashamatli bezaklar binoning mahobatli shakliga boʻysundirilgan. Niderland sanʼatida haykaltaroshlik va rangtasvirda yutuklarga erishildi. 11-asrdan miniatyura (Stavlo "Injil"i, 1093—97), badiiy bronza buyumlar tayyorlash, zar-garlik sanʼati, 13—15-asrlarda gotika haykaltaroshligi ("Momo Havo", Lyejdagi Sen-Jan cherkovida), monumen-tal ("Xochga mixlash", Utrextdagi Sint-Piterskerk cherkovida) va dastgoxli (rassomlar J.Maluel, A. Bel-shoz, M.Bruderlam) rangtasvir rivojlangan; haykaltarosh K. de Verve, miniatyurachi rassomlardan aka-uka Limburglar mashhur boʻlgan. 15-asrdan Niderland sanʼati Shimoliy Yevropa sanʼatida yetakchi oʻrin tutdi, inson va tabiatga yangicha muno-sabatlar shakllandi, inson va tabiat orasidagi uygʻunlikni aks ettirish shu davrlarda yaratilgan asarlarga betak-ror ruh baxsh etdi. Jumladan, Ya. van Eyk asarlarida kundalik hayot rang-barangligi va koʻtarinki ruxi uz ifo-dasini topdi, rang va nur alohida plastik kuch va ifodalilik kashf etib, Yevropa rangtasvirining keyingi rivojida muhim rol oʻynadi, rassomning uzi Shimoliy Yevropa Uygonish davri sanʼati asoschisiga aylandi.
15—16-asrlar Niderlandiya Uygʻonish davrida altar kartinalari, portretlar, miniatyuralarda rassomlar (R.Kampen, Ya. van Eyk, Rogir van der Veyden, X.van der Gus, X.Bosx va boshqalar) dunyoviy hayotni haqqoniy aks ettir-dilar. 16-asr 2-yarmida dunyoviy rangtas-virning portret (A.Mor, D.Yakobus), manzara (I.Patinir), maishiy janr (Luka Leydenskiy, P.Breygel Katta) turlari taraqqiy etdi. Niderland sanʼati amaliy be-zak sanʼatida mujassamoti kup shaklli shpalerlar ishlab chiqarish, zargarlik sanʼati, sopol buyumlar tayyorlash, kashtachilik, 16-asrdan badiiy tur tuqish kj-sak darajaga koʻtarildi.
Niderlandiya burjua inqilobi gʻalabasidan sung Niderland sanʼati ikki mustaqil — Gollandiya va Flamand maktablariga ajraldi va oʻziga xos tarzda rivojlan-di va talqin qilindi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Niderland sanʼati — bu Gollandiya (Niderlandiya) hududida rivojlangan sanʼat janri bo‘lib, u asosan 16- va 17-asrlarda, yaʼni “Niderland oltin asri” deb ataladigan davrda katta taraqqiyotga erishgan. Bu davrda Niderlandiya, ayniqsa G‘arbiy Yevropada iqtisodiy, siyosiy va madaniy jihatdan muhim markazga aylanganligi sababli, uning sanʼati ham o‘zining noyob uslubi va mavzulari bilan ajralib turadi.
Tarixi va rivojlanishi
Niderland sanʼati dastlab diniy mavzularni ko‘proq aks ettirdi, chunki bu davrda diniy mojarolar va islohotlar keng tarqalgan edi. Ammo keyinchalik, ayniqsa 17-asrda, diniy mavzular o‘rnini ko‘proq dunyoviy, kundalik hayot sahnalari, manzaralar, portretlar va janr suratlari egalladi.
Mashhur yo‘nalishlar
- Portret san’ati: Niderlandlarda uchinchi shaxsning xarakterini va ruhiyatini ko‘rsatish sanʼati rivojlangan. Portret ustalari boshlangan davrda yuqori aniqlik va detallashtirish bilan ishlashdi.
- Manzara san’ati: Niderland manzaralari o‘zining noyob atmosferasi va uzoq masofadagi ko‘rinishlari bilan mashhur. Bu asarlar asosan kundalik hayot va tabiat manzaralarini tasvirlaydi.
- Janr suratlari: Oddiy odamlarning kundalik hayoti, kasblari, bayramlari va boshqa harakatlari janr suratlarida ko‘rsatilgan. Bu janr madaniy qiymati bilan muhim.
- Tinch va tinchlik mavzulari: Ko‘plab rassomlar o‘z asarlarida diniy emas, balki kundalik va iliq hayot sahnalarini tasvirlashga harakat qilishgan.
Mashhur sanʼatkorlar
- Rembrandt Harmenszoon van Rijn: 17-asr Niderland rassomi, ertaklar va diniy mavzular bilan birga teran portretlari va qahramonlarga oid sahnalar yaratgan.
- Johannes Vermeer: Yoshman manzaralar va uy hayoti sahnalarini yaratishda yuqori darajada realizmni qo‘llagan rassom. Uning “Sut ichgan qiz” asari juda mashhur.
- Frans Hals: Portret sanʼatida jonli va harakatda ko‘rinadigan obrazlarni yaratishda tanilgan rassom.
- Jan Steen: Jonli janr suratlari bilan tanilgan, ko‘proq hayotiy voqealarni hazil bilan aks ettirgan.
Niderland sanʼatining xususiyatlari
- Realizm va detalga katta eʼtibor.
- Kundalik hayotni va tabiiy go‘zallikni ko‘rsatish.
- Yorug‘lik va soya o‘yinlari orqali chuqurlikni berish.
- Kuchli hissiy ifoda va xarakterizatsiya.
Taʼsiri
Niderland sanʼati Yevropa sanʼatining rivojlanishiga katta taʼsir ko‘rsatdi, ayniqsa realizm va portret uslubi jihatidan. Bu uslublar keyinchalik boshqa Yevropa mamlakatlarida ham keng qo‘llanila boshladi.
Umuman olganda, Niderland sanʼati o‘zining tarixiy, madaniy va texnik yutuqlari bilan sanʼat olamida muhim o‘rin tutadi va bugungi kunda ham sanʼat ixlosmandlari tomonidan yuqori baholanadi.