Neyrogliya
Neyrogliya , gliya (qadimgi yunoncha: νεῦρον - nerv va γλοιός - elim) — nerv toʻqimasining hujayra elementlari; nerv hujayrasi (neyron), oʻsimtalari va miya kapillyarlari oraligʻini toʻldirib turadi. Neyrogliyada makrogliya va mikrogliya hujayralari tafovut qilinadi. Makrogliya ektodermadan rivojlanadi; ependima gliyasi, astrotsitlar va -gogliyadan iborat. Ependima hujayralari birbiriga zich taqalib turadigan yumaloq shaklga ega; ular bosh miya qorinchasi va orqa miyaning markaziy kanali oraliq qismini toʻldirib, mexanik, tayanch va trofik vazifasini oʻtaydi. Astrogliya — yulduzsimon qujayralar oʻz oʻsimtalari bilan chigallashib, miya poyasini hosil qiladi. Uning asosiy elementi gematoense-falik baryer boʻlib, suv-tuz almashi-nuvini nazorat qiladi. Oligogliya hujayralari mayda, kalta oʻsiqchalari bor, neyron va aksonlar tanasini oʻrab turadi, akson miyelin qobigʻining hosil boʻlishida ishtirok etadi, neyronlarga moddalar tashilishini taʼminlaydi. Mikrogliya hujayralari oʻsiqchalari ham mayda hujayralar boʻlib, mezenximadan rivojlanadi; fagotsitoz, shuningdek, nerv sistemasida himoya vazifasini bajaradi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Neyrogliya — asab tizimining bir qismi bo‘lib, u asab hujayralarini (neyronlarni) qo‘llab-quvvatlovchi va ularning funksiyalarini ta'minlovchi o‘rta hujayralar yig‘indisidir. Neyrogliya so‘zi yunon tilidagi "neuro" (asab) va "glia" (elim, yopishtiruvchi modda) so‘zlaridan kelib chiqqan. U asab tizimining tarkibiy qismi bo‘lib, neyronlarni himoya qilish, oziqlantirish va ularning muvozanatli ishlashini ta'minlashda muhim rol o‘ynaydi.
Neyrogliya turlari
Neyrogliya bir nechta turlarga bo‘linadi, ular markaziy va perferik asab tizimida turlicha tuzilishga ega:
-
Astrositlar
- Astrositlar asab tizimidagi eng ko‘p uchraydigan neyroglialar hisoblanadi. Ular neyronlar va qon tomirlari o‘rtasida bog‘lanishni ta'minlaydi, neyronlarning oziqlanishi, ion muvozanatini saqlashi va kislorod yetkazib berishni qo‘llab-quvvatlaydi.
-
Oligodendrositlar
- Oligodendrositlar markaziy asab tizimida (miya va orqa miya) aksar nerv tolalarini o‘rab, mielin qobiq hosil qiladi. Mielin qobiq nerv impulslari tezligini oshiradi.
-
Mikroglia
- Mikroglia - bu markaziy asab tizimining immun tizimi qismidir. U yallig‘lanish jarayonlarida ishtirok etib, nobud bo‘lgan hujayralarni tozalaydi va patogenlarga qarshi kurashadi.
-
Ependimal hujayralar
- Ependimal hujayralar asab suyuqligini (likvor) ishlab chiqarish va uning harakatini ta'minlashda ishtirok etadi.
-
Shvan hujayralari
- Periferik asab tizimida nerv tolalarini qoplaydigan va mielin qobiq hosil qiluvchi hujayralar. Ular nerv tolalarining regeneratsiyasida muhim rol o‘ynaydi.
Neyrogliyaning vazifalari:
- Neyronlarni himoya qilish va ularning muqovasini hosil qilish.
- Nerv impulslarining tezligini oshirish uchun mielin qobiq hosil qilish.
- Asab tizimining himoya va immun javoblarini boshqarish.
- Asab muhitini barqaror saqlash (ionlar muvozanati, ozuqa ta'minoti).
- Asab hujayralarining zarar ko‘rgan joylarini tiklashga yordam berish.
Xulosa
Neyrogliya — asab tizimining muhim qismidir, u neyronlarning normal ishlashi, himoya va muvozanatini saqlashda yordam beradi. Neyronlar bilan birga ular asab tizimining funksiyalarini samarali bajarishiga xizmat qiladi. Neyrogliyaning buzilishi yoki faoliyatining yomonlashishi markaziy asab tizimi kasalliklari va nevrologik muammolar paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin.