Nevroz
Nevroz (ko'plik: nevrozlar) bugungi kunda asosan Freyd tafakkuri tarafdorlari tomonidan o'tmishdagi tashvishlardan kelib chiqqan, ko'pincha ichiga yutilgan,davolanmagan ruhiy kasalliklarni tasvirlash uchun qo'llaniladigan atamadir. Ushbu kontseptsiya bugungi kunda barchamizga psixologik travma sifatida yaxshi tanish.
Yaqin yaqingacha tarixda bu atama ko'pincha tashvish bilan bog'liq holatlarni ham nazarda tutgan.
Nevrozni psixoz bilan yanglishtirmaslik kerak, psixoz- bu reallik, real hayot bilan aloqani yo'qotishni anglatadi. Shuningdek, nevrozni nevrotizm atamasi bilan ham yanglishtirmaslik kerak, nevrotizm tashvish va ruhiy tushkunlikka moyil bo'lgan shaxsiy xususiyatga aytiladi.
Tarixi
Nevroz atamasi shotlandiyalik shifokor Uilyam Kallen tomonidan " asab tizimining umumiy ta'siri" natijasida kelib chiqadigan "sezish va harakatning buzilishi" ni ifodalash uchun kiritilgan atamadir. Bu atama yunoncha neyron (néῦrón, 'asab') so'zidan va -osis qo'shimchasidan (-ōsis, 'kasallik' yoki 'g'ayritabiiy holat') olingan. U birinchi marta 1769 yilda lotin tilida nashr etilgan "Cullen's System of Nosology" asarida chop etilgan
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Nevroz — bu psixik kasalliklar toifasiga kiruvchi, o‘ziga xos psixologik buzilish bo‘lib, u odamning emotsional holati, xulq-atvori va ruhiy faoliyatining turli jabhalariga ta’sir ko‘rsatadi. Nevrozlarda asosan asab tizimining funksional buzilishlari, ya’ni organik o‘zgarishlar bo‘lmaydi, balki psixika va hissiyotlarning muvozanatining buzilishi kuzatiladi. Bu holat ko‘pincha uzoq davom etadigan stress, ichki konfliktlar, hayotdagi bezovtalik va ruhiy zo‘riqishlar bilan bog‘liq bo‘ladi.
Nevrozning sabablari:
- Psixologik omillar: uzoq davom etuvchi stress, oilaviy muammolar, shaxsiy hayotdagi muammolar.
- Biologik omillar: genetika, miyaning ayrim funksional buzilishlari.
- Ijtimoiy omillar: ishdagi qiyinchiliklar, iqtisodiy noxushliklar, munosabatlardagi muammolar.
Nevrozning turlari:
- Qorquvli nevrozlar: nevrotik qorquv, fobiya.
- Obsessiv-kompulsiv buzilishlar: majburiy fikrlar va harakatlar.
- Giperemotsional nevroz: o‘ta his-tuyg‘u ko‘rsatish, asabiylashish.
- Histerik nevroz: ekstremal emotsional holatlar, e’tiborni jalb qilish harakatlari.
- Depressiv nevroz: ruhiy tushkunlik va xafa bo‘lish.
Alomatlari:
- Charchoq, uyqusizlik.
- Asabiylashish, tez xafa bo‘lish.
- Konsentratsiya qiyinlishuvi.
- Jismoniy simptomlar: bosh og‘rig‘i, yurak urishi, oshqozon muammolari.
- O‘z-o‘zini past baholash, o‘ziga ishonchsizlik.
Davolash usullari:
- Psixoterapiya: suhbat, kognitiv-xulqiy terapiya, psixoanaliz.
- Dori-darmon terapiyasi: ruhiy holatni yengillashtiruvchi dorilar.
- Hayot tarzini o‘zgartirish: stressni kamaytirish, muntazam jismoniy mashqlar, dam olish.
- Ko‘mak va yordam: yaqinlar bilan muloqot, muammolarni hal qilishda yordam so‘rash.
Nevroz vaqtida professional psixolog yoki psixiatrga murojaat qilish muhimdir, chunki o‘z-o‘zini davolash natijasiz bo‘lishi yoki holatni yanada og‘irlashtirishi mumkin. Davolash natijasi ko‘pincha kasallik bosqichiga, shaxsning sharoitlariga va terapiyaga bog‘liq bo‘ladi.