Muvozanat diagrammasi

Holat diagrammasi , muvozanat diagrammasi , fazoviy diagramma — fizik-kimyoviy sistemaning tarkibi va holat parametrlari orasidagi munosabatning geometrik ifodasi. Holat parametrlari — termodinamik sistema holatini ifodalaydigan fizik kattaliklar (temperatura, bosim, solishtirma hajm, magnitlanganlik, elektr qutblanish va h.k.). Fazaviy diagramma bir yoki koʻp komponentli moddaning muvozanat holatini geometrik tarzda ifodalaydi. Bu holat bir fazali, ikki fazali va koʻp fazali boʻladi. Fazalar gazsimon, suyuq, qattiq, oʻta oʻtkazuvchan, segnetoelektrik va boshqa boʻlishi mumkin.

Agar sistema bitta komponentdan iborat boʻlsa (eng sodda hol), Holat diagrammasi toʻgʻri burchakli uch koordinata oʻqiga (bu oʻqdar boʻyicha temperatura T bosim R va mol qajm V qoʻyiladi) qurilgan 3 oʻlchovli fazoviy shakl koʻrinishini oladi.

Ikki fazali muvozanat holat egri chiziqlar, 3 fazalisi esa nuqta bilan tasvirlanadi. Har qanday modda qat-tiq, suyuq va gazsimon fazasining muvozanatiga mos keluvchi 0 nuqta uchlanma nuqta deyiladi. Koʻp komponentli sistemalarning Holat diagrammasi murakkab boʻladi. Holat diagrammasini eksperimental qurishda fizik-kimyoviy, termik va rent-genografik analiz, optik va elektron mikroskopiya, dilatometriya va boshqa usullardan foydalaniladi. Holat diagrammasi amal-da, metallshunoslik, metallurgiya va kimyoning turli sohalarida keng qoʻllanadi. Qotishmalarning erish sohasi, temperaturasi termik ishlov rejimlari Holat diagrammasiga koʻra aniqlanadi.

Fazaviy diagrammani tuzish uchun odatiy koordinatalar termodinamik parametrlar - harorat va bosim va tizimning tarkibi (mol yoki massa foizida) hisoblanadi.

Umumiy holda, koordinatalar soni tizim komponentlari sonidan bittaga oshadi (bir komponentli tizimning diagrammasi ikki o'lchovli, ikki komponentli tizim uch o'lchovli va boshqalar). Kondensatsiyalangan tizimlar uchun bosim ta'sirida fazaviy muvozanatining o'zgarishi ko'pincha hisobga olinmaydi, bu holda diagrammaning o'lchovlari soni komponentlar soniga teng bo'ladi (kondensatsiyalangan ikki komponentli diagrammasi ikki- o'lchovli, uch komponentli tizim uch o'lchovli va boshqalar ). Bosma nashrlarda murakkab bosqich diagrammalari bo'limlar yoki proyeksiyalar shaklida tasvirlangan.

Bir komponentli tizimlarning fazaviy diagrammalarida, maydonlar, faza qoidasiga ko'ra, bir fazali holatlarga mos keladi, ularni chegaralovchi chiziqlar ikki fazali, chiziqlarning kesishish nuqtalari uch fazali (bu nuqtalar uch nuqta deb ataladi).

Ikki fazaviy chiziqlar, qoida tariqasida, ikkita uch nuqtani yoki nol bosimga to'g'ri keladigan y o'qidagi nuqta bilan uch nuqtani bog'laydi. Istisno - bu tanqidiy nuqtada tugaydigan suyuqlik-gaz liniyasi. Kritik haroratdan yuqori suyuqlik va bug' o'rtasidagi farq yuqoladi. Ikki fazaviy chiziqlarda ham nuqtalar mavjud - normal bosimda kristallanish va qaynash haroratlari.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Muvozanat diagrammasi — bu moddalar, jarayonlar yoki tizimlarning muvozanat holatini grafik shaklda ifodalash uchun ishlatiladigan diagramma turidir. U ko‘pincha kimyo, fizika, biologiya, iqtisodiyot va injiniring kabi sohalarda qo‘llaniladi.

Muvozanat diagrammasining ta'rifi

Muvozanat diagrammasi tizimdagi turli parametrlarning o‘zaro bog‘liqligi va bu parametrlar o‘zgarishlariga qarab tizimning qaysi holatda barqaror muvozanatda bo‘lishini ko‘rsatib beradi. Kimyoda, masalan, muvozanat diagrammasi reaksiya ishtirokchilarining konsentratsiyasi, bosim, harorat kabi parametrlar o‘zgarishiga qarab qaysi mahsulot yoki reaktant ko‘proq bo‘lishini ko‘rsatadi.

Muvozanat diagrammasining turlari

Faza diagrammasi: Kimyoviy moddalarning qattiq, suyuq va gaz holatlaridagi muvozanatni ifodalaydi. Masalan, suvning harorat va bosimga bog‘liq holda qattiq, suyuq va bug‘ holatda mavjudligini ko‘rsatadi.
Kimyoviy muvozanat diagrammasi: Reaksiyaning muvozanat holatini ko‘rsatib, mahsulot va reagentlarning kontsentratsiyasi va haroratga bog‘liq o‘zgarishini ifodalaydi.
Iqtisodiy muvozanat diagrammasi: Bozor muvozanatini ko‘rsatadi, talab va taklif grafigi sifatida namoyon bo‘ladi.

Kimyoda muvozanat diagrammasi misoli

Masalan, ikki komponentli qattiq eritmalarning faza diagrammasi. Bu diagramma komponentlarning qaysi nisbati va haroratda qattiq, suyuq yoki aralash fazalar mavjudligini ko‘rsatadi. Shuningdek, kimyoviy reaksiyalarning muvozanat konstantasi (K) va harorat o‘zgarishiga bog‘liq o‘zgarishi muvozanat diagrammasi yordamida tahlil qilinadi.

Muvozanat diagrammasining ahamiyati

Jarayonlarni optimallashtirishda yordam beradi.
Tizim holatini prognoz qilish imkonini beradi.
Ilmiy tadqiqotlarda modellar yaratishda foydalaniladi.
Texnologik jarayonlarni boshqarishda qulaylik yaratadi.

Xulosa

Muvozanat diagrammasi tizimning turli parametrlarini o‘zaro bog‘laydigan va ularning o‘zgarishiga qarab tizim qanday muvozanat holatida bo‘lishini ko‘rsatadigan vositadir. U ko‘p fan va sanoat sohalarida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, fan va texnologiyada qaror qabul qilishda asosiy rol o‘ynaydi.

Agar sizga ma'lum bir soha yoki masalaga oid muvozanat diagrammasi haqida batafsil ma'lumot kerak bo‘lsa, iltimos, so'rang!