Mutribiy
Mutribiy , Noiy (taxalluslari; asl ism-sharifi Mavlono Sultonmuhammad Mutribiy Noiy Samarqandiy) (1558, Samarqand — 17-asrning 30-yillari) — shoir, adabiyotshunos, xattot va sozanda. Forsiyda ijod qilgan. Samarqand maktab va madrasalarida oʻqigan. Maʼlumotini oshirish uchun Buxoroga borib, zamonasining yetuk olimlari qoʻlida taʼlim olgan. 16-asr oxirida Samarqandga qaytib, ijod bilan shugʻullangan. M.ning Samarqandda tuzgan "Tazkirat ush-shuaro" (1605) va Hindistonda yozgan "Nusxai zeboi Jahongir" (1625) nomli adabiy va tarixiy asarlari hamda "Xotiroti Mutribiy" memuari saqlangan. "Tazkirat ush-shuaro"da 16-asr 2-yarmi — 17-asr boshlarida Oʻrta Osiyo va Ozarbayjonda yashab ijod etgan 320 nafardan ortiq shoirning hayoti va ijodi haqida maʼlumot berilgan. Asar kirish qism va 2 fasldan iborat. Shoirlarning nomlari abjad tizimi asosida joilashtirilgan. M. tazkirada keltirilgan asarlarning vazn turlari, badiiy vositalari haqida ham fikr bildirgan. Shoirlarning forsiy hamda turkiy gʻazallaridan namunalar berilgan. Asar oʻsha davr adabiy muhitini oʻrganishda muhim manba h.isoblanadi.
"Nusxai zeboi Jahongir" tazkirasini M. Hindistonda boʻlganida (1625—27) yozib, Jahongir shohga tuh-fa etgan. Mazkur asar oxiriga shox,ning taklifi bilan Jahongirning oʻzi tuzgan tazkira ilova qilingan. Unda 292 shoir haqida maʼlumot keltirilgan. M. Samarqandga qaytgach, "Xotiroti Mutribiy" asarini yozgan. Unda Oʻrta Osiyo va Hindiston oʻrtasidagi adabiymadaniy, siyosiy aloqalar aks etgan. M. sheʼrlaridan namunalar turli manbalarda uchraydi. "Tazkirat ush-shuaro" asari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharq-shunoslik instituti fondida (inv. №2253), "Nusxai zeboi Jahongir" va "Xotiroti Mutribiy"ning Hindistonda koʻchirilgan nusxasi (1665) Londondagi Indiya offis kutubxonasida saqlanadi (inv. №3023).
LL.Axmedov B. A., Istoriko-geograficheskaya literatura Sredney Azii XVI— XVIII vv. (Pismennie pamyatniki), T., 1985.
Begali Qosimov.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
"Mutribiy" soʻzi oʻzbek tilida "mutrib" soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, "mutrib" — bu xalq musiqasini, anʼanaviy kuylarni, qo‘shiqlarni ijro etuvchi musiqachilarni anglatadi. "Mutribiy" esa, odatda, mutriblik kasbiga oid yoki mutribga doir kishini, hamda u kishining faoliyati yoki uslubini ifodalaydi.
Mutribiy haqida batafsil ma'lumot:
Mutriblik ta'rifi
Mutriblik - bu o‘zbek xalq musiqasi anʼanalarini saqlash va rivojlantirish, xalq cholg‘ularida ifoda etish san'atidir. Mutriblar odatda dutor, tanbur, chang‘ir, kamoncha kabi cholg‘ularda kuy chaladi yoki qo‘shiqlar aytadi. Ular folklor ijrochilari bo‘lib, ko‘pincha o‘zbek xalqining tarixiy, ijtimoiy, madaniy hayotini kuylarda ifodalaydilar.
Mutriblarning roli
Tarixan mutriblar xalq orasida ma’naviy madaniyat tashuvchilari sifatida ahamiyatga ega bo‘lgan. Ular bayramlarda, to‘ylarda, uchrashuvlarda, xalq hafatalarida ishtirok etib, odamlarni birlashtirgan.
Mutriblik anʼanalari
Mutriblar an’anaviy kuylarni, dostonlarni, qo‘shiqlarni aytadilar. Bu san’at avloddan-avlodga ogʻzaki tarzda oʻtib kelgan. Mutribiy uslubiga xos ijro texnikasi va estetik qadriyatlar mavjud.
Zamonaviy mutriblik
Hozirgi vaqtda ham mutriblik san’ati yashamoqda. Zamonaviy mutriblar an’anaviy asboblarni yangi texnologiyalar va uslublar bilan uyg‘unlashtirishi mumkin, lekin asosan xalq san’ati an’analari saqlanadi. Mutribiy musiqachilar xalq madaniy merosini targ‘ib qilishda muhim rol oʻynaydi.
Xulosa:
Mutribiy — bu xalq musiqasini ijro qiluvchi, uni asrab-avaylovchi san’atkor deganidir. Ular xalqning ruhiy merosini saqlashga xizmat qiladi. Mutriblik anʼanalari O‘zbekiston madaniy hayotining muhim qismi hisoblanadi.
Agar mutribiy haqida yana batafsilroq ma’lumot kerak boʻlsa yoki aniq bir mutrib haqidagi ma’lumotni so‘rasangiz, ayting.