Miya falaji
Umumiy koʻrinish
Miya falaji — bu harakat va mushaklarning holatiga taʼsir qiluvchi kasalliklar guruhi. Bunga koʻpincha tugʻilishdan oldin yetilmagan, rivojlanayotgan miyaning shikastlanishi sabab boʻladi.
Alomatlar chaqaloqlik yoki maktabgacha yoshdagi davrda paydo boʻladi. Umuman olganda, miya yarim palsi boʻrttirilgan reflekslar, oyoq-qoʻllar va magistrallarning egiluvchanligi yoki spastisitesi, gʻayrioddiy holat, beixtiyor harakatlar, beqaror yurish yoki ularning kombinatsiyasi bilan bogʻliq boʻlgan harakatning buzilishiga olib keladi.
Miya falaji bilan ogʻrigan odamlarda yutish muammosi boʻlishi mumkin va odatda koʻz mushaklari muvozanati boʻlishi mumkin, bunda koʻzlar bir xil narsaga eʼtibor qaratmaydi. Shuningdek, ular mushaklarning qattiqligi tufayli tanalarining turli boʻgʻimlarida harakatlanish oraligʻini kamaytirishi mumkin.
Miya falajining sababi va uning funktsiyaga taʼsiri juda xilma-xildir. Miya falajiga chalingan baʼzi odamlar yurishlari mumkin; boshqalar yordamga muhtoj. Baʼzi odamlar aqliy zaiflikka ega, boshqalari esa yoʻq. Epilepsiya, koʻrlik yoki karlik ham mavjud boʻlishi mumkin. Miya falaji umr boʻyi davom etadigan kasallikdir. Hech qanday davo yoʻq, ammo davolanish funktsiyani yaxshilashga yordam beradi.
Manba
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Miya falaji (Inson tibbiyotida "insult" yoki "miya insulti" deb ataladi) — bu miya to'qimasining qon aylanishining buzilishi natijasida yuzaga keladigan jiddiy tibbiy holatdir. Bu holatda miya hujayralari kislorod va oziq moddalar yetishmovchiligi sababli shikastlanadi yoki nobud bo‘ladi. Miya falajining asosiy turlari ikki guruhga bo‘linadi:
-
Ishemiya (qon ketmasligi) miya falaji
Bu turi miya arteriyalarining torayishi yoki to‘silishi natijasida qon oqimining to‘xtashi bilan yuzaga keladi. Qon quyidagilarga ko‘ra to‘silishi mumkin: qon quyilishlari (tromblar), ateroskleroz (quyuq yog‘li plaklar), yoki qonni to‘sadigan boshqa omillar.
Ishemiya falaji miya insultlarining taxminan 80-85% ni tashkil etadi.
-
Gemorragik (qonqo‘shish) miya falaji
Bu turi miya ichidagi yoki uning qoplamasidagi qon tomirlar yorilishi natijasida qonun miya to‘qimasiga to‘kilishi bilan yuzaga keladi. Bu jarayon miya to‘qimasining shishishi va bosimining ortishiga olib keladi, bu esa qo‘shimcha zarar keltiradi. Gemorragik miya falajining sabablari ko‘pincha yuqori qon bosimi, qon tomirlarining zaiflashishi yoki bosh jarohatlari bo‘lishi mumkin.
Miya falajining belgilari:
- Yuzning bir tomonining zaifligi yoki shikastlanishi (masalan, yuzning bir tomonidagi lab yoki ko‘z qiyshayishi)
- Qo‘l yoki oyoqning bir tomonining zaiflashishi yoki harakat qila olmasligi
- Nutq buzilishi yoki tushunishda qiyinchilik
- Ko‘rishning yomonlashishi, ayniqsa bir yoki ikkala ko‘zda
- Boshlanishi kutilmagan bosh aylanishi, muvozanat yo‘qolishi yoki yurish qiyinligi
- Qattiq bosh og‘rig‘i, ayniqsa ilgari bunday bo‘lmagan holatda
Miya falajining sabablari:
- Yuqori qon bosimi
- Yurak kasalliklari (masalan, fibrilatsiya yoki yurakning boshqa ritm buzilishlari)
- Qandli diabet
- Yuqori xolesterin
- Chekish va spirtli ichimliklar iste'moli
- Yomon ovqatlanish va faol hayot tarzining yetishmasligi
- Haddan tashqari stress va og‘ir jismoniy ishlar
Davolash va profilaktika:
- Miya falaji darhol shifokor yordamini talab etadi. Agar yuqoridagi belgilar paydo bo‘lsa, darhol tez tibbiy yordam chaqirish zarur. Vaqt muhimdir, chunki boshqaruv qanchalik tez boshlansa, asoratlar kamroq bo‘ladi.
- Ishemiya turidagi falajda qon quyilishlarini bartaraf etish uchun maxsus qon suyultiruvchi dori vositalari yoki trombolitik terapiya qo‘llaniladi.
- Gemorragik falaj esa jarrohlik yordamida qon quyilishni oldini olishga harakat qilinadi, shuningdek qon bosimini nazorat qilish zarur.
- Uzoq muddatli davolashda fizioterapiya, nutq terapiyasi, psixologik yordam va hayot tarzini o‘zgartirish muhimdir.
- Oldini olish uchun sog‘lom turmush tarzini olib borish, qon bosimini nazorat qilish, muntazam tibbiy ko‘riklardan o‘tish, chekishni tashlash va jismoniy faollikni oshirish zarur.
Miya falaji — tezkor va malakali tibbiy yordam talab qiladigan shoshilinch holatdir. To‘g‘ri va tezkor aralashuv natijasida hayot sifatini yaxshilash va jiddiy asoratlarning oldini olish mumkin.