Mineral koʻllar
Mineral koʻllar , shoʻr koʻllar — suvining tarkibida koʻp miqdorda tuz boʻlgan koʻllar. Mineral koʻllar toifasiga tuz miqdori okeandagi (35 g/kg)dan yuqori boʻlgan koʻllar kiradi. Boshqa tasnif boʻyicha Mineral koʻllar toifasiga tarkibidagi eritma moddalar 25g/kg dan ortiq boʻlgan koʻllar kiradi. Tarkibida tuz miqdori 1%o dan 35%o gacha (yoki 25%o) boʻlgan Mineral koʻllar kam mineralli yoki shoʻr koʻllar deyiladi. Yuqori konsentratsi-yadagi Mineral koʻllarning tuzli suvi tagida tuzlar konsentratsiyasi va choʻkmasini hosil qilgan toʻyingan eritmani vujudga keltiradi. Oddiy koʻl suvi oqmasdan turib qolishi va bugʻlanishi natijasida undagi tuz miqdori orta borib, Mineral koʻllar ni paydo qiladi. Mineral koʻllar ikki xil yoʻl bilan: dengizning ayrim qismi ajralib qolishi natijasida (mas, limanlar, baʼzi bugozlar va boshqalar); chul va dashtlardagi pastqam joylarga oqar suvlar nuragan togʻ jinslaridagi oson eriydigan tuzlarini oqizib keltirishidan hosil buladi (mas, Qoraqal-pogʻiston Respublikasining Qungʻirot shahridan 60 km shim.-gʻarbda joylashgan Qoraumbat kuli). Mineral koʻllar suvidagi tuzlarning xili va miqdoriga qarab karbonatli, sulfatli va xloridli boʻladi. Mineral koʻllardan soda, mirabilit, xlorli magniy, tuz, yod, brom birikmalari va h.k. olinadi. Tibbiyotda Mineral koʻllardan revmatizm va boshqa kasalliklarni davolashda foydalaniladi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Mineral koʻllar haqida uzunroq ma’lumot
Mineral koʻllar — bu tabiiy koʻllarning bir turi boʻlib, ularning suvlari turli minerallar va foydali moddalarga boy boʻladi. Mineral koʻllarning suvlari nafaqat ichimlik uchun, balki davolash va sogʻliqni tiklash maqsadida ham keng qoʻllaniladi. Ularning tarkibida temir, kaliy, natriy, magniy, sulfatlar, bikarbonatlar va boshqa minerallar mavjud boʻlib, ular odam organizmiga turli ta’sir koʻrsatadi.
Mineral koʻllarning shakllanishi
Mineral koʻllar yer osti suvlarining yer yuzasiga chiqishi orqali hosil boʻladi. Bu suvlar oʻz yoʻllarida turli tosh va jinslar orqali oʻtib, ulardan turli minerallarni oʻzlashtiradi va boyitadi. Shuning uchun mineral koʻllarning suvlari har xil kimyoviy tarkibga ega boʻlishi mumkin. Ba’zan mineral koʻllar vulqon faolliklari, yer yuzasi harorati yoki geotermal zonalar yaqinida shakllanadi.
Mineral koʻllarning turlari
Mineral koʻllarni kimyoviy tarkibiga qarab bir necha turlarga boʻlish mumkin:
- Sulьfat mineral koʻllar — ularning suvida sulfat ionlari koʻp boʻladi. Bu turdagi koʻllar asosan ichak va oshqozon kasalliklarini davolashda foydalaniladi.
- Xlorid mineral koʻllar — suvida xlorid ionlari bor. Ular asosan teri kasalliklari va metabolik buzilishlarda qoʻllaniladi.
- Karbonat mineral koʻllar — suv tarkibida karbonat ionlari koʻp boʻladi. Bu turdagi koʻllarning suvlari ovqat hazm qilish tizimini yaxshilaydi.
- Temir mineral koʻllar — temir ionlari bilan boyitilgan. Bunday koʻllarning suvlari qon aylanishini yaxshilash uchun foydalidir.
- Sulьfid mineral koʻllar — suvida mavjud boʻlgan sulьfid suv marvaridlari bilan taʼsirida xos hidga ega boʻladi. Bu suvlardan asosan reumatik kasalliklar va teri muammolari uchun foydalaniladi.
Mineral koʻllarning davolash va profilaktika xususiyatlari
Mineral koʻllardan davolashda foydalanish — tabiiy balneoterapiya usulidir. Ularga kirish yoki suvini ichish orqali turli kasalliklarning alomatlarini kamaytirish mumkin. Masalan:
- Teri kasalliklari (psoriaz, ekzema kabi) uchun sulfid va xlorid mineral koʻllarning suvlari yaxshi ta’sir koʻrsatadi.
- Oshqozon-ichak tizimi kasalliklarida karbonat va sulfat mineral koʻllarning suvlarini ichish tavsiya etiladi.
- Oʻrta asrda va hozirda artralgiya, revmatizm va mushaklarning shishishida mineral koʻllardan foydalanish keng qoʻllaniladi.
- Asab tizimi kasalliklarida mineral koʻllarning maydonda kirish yoki mineral suv bilan davolanish yaxshilik qiladi.
Oʻzbekistonda mineral koʻllar
Oʻzbekistonda ham turli mineral koʻllar mavjud. Masalan, Chimgʻon vodiysida joylashgan mineral koʻllar, Qorapoljoyda sulfid minerallariga boy koʻllar uchraydi. Ularning suvlari mahalliy tibbiyot va sanatoriylarda davolash maqsadida qoʻllaniladi.
Xulosa
Mineral koʻllar — tabiiy resurs boʻlib, ular turli sogʻliq muammolarini bartaraf etishda samarali vosita hisoblanadi. Shu bois ularni tejash, muhofaza qilish va toʻgʻri foydalanish juda muhimdir. Mineral koʻllarning kimyoviy tarkibi va davolash xususiyatlari tizimli ravishda tahlil qilinib, ularning sogʻliq uchun foydalari yanada kengaytirilishi mumkin.
Agar siz mineral koʻllar haqida yanada chuqurroq ma’lumot yoki ularni qanday yoʻl bilan davolashda ishlatish haqida savollaringiz boʻlsa, soʻrashingiz mumkin.