Mikrosporiya
Trixofitiya (yun. trichos — qil, soch va phyton — oʻsimlik), qirma temiratki (moyxoʻrak) — zamburugʻlar qoʻzgʻatadigan yuqumli kasallik. T. ni parazit zamburugʻlarning bir necha turi qoʻzgʻatadi. Ulardan ayrimlari faqat odamda parazitlik qilib, T.ning yuzaki shaklini keltirib chiqaradi. Boshqalari, asosan, hayvonlar (sichqon, kalamush, sigir, ot, qoʻy va boshqalar)da parazitlik qiladi; T. bilan zararlangan odamlarda uning chuqur shakli paydo boʻladi.
Yuzaki T. bilan, asosan, bolalar, ayrim hollarda kattalar, ayniqsa, ayollar kasallanadi. Bunda teri va boshning sochli qismi, kamroq soqol va moʻylov kasallanadi. Kasallik sogʻlom odamga bemordan yoki uning buyumlari (bosh kiyim, taroq va boshqalar)dan oʻtadi. Zamburugʻ tushgan terida 5—7 kundan soʻng dumaloq qizil yalligʻlangan dogʻ paydo boʻlib, tezda kattalashadi va qipiklanadi. Boshning sochli qismidagi zamburugʻlar teridan tezda sochga oʻtadi. Soch tolalarining tusi oʻzgaradi, moʻrtlashadi, zararlangan joydagi tolalar toʻkilib ketadi, tirnoqlar ham zararlanadi.
Chuqur T.da odam badanida va boshning sochli qismida, soqol, moʻylovlarda yiringli yara (qarang Abssess) paydo boʻladi. Ular ogʻrib, bemorning umumiy ahvoli yomonlashadi, baʼzan temperaturasi koʻtariladi. Agar vaqtida davolanmasa, soch toʻkilib ketadi. T.ning chuqur shakli koʻpincha sut sogʻuvchilar va choʻponlarda kuzatiladi. Hozirgi jinsiy yoʻl bilan yuqadigan qov soha T.si ham aniklangan. T. bilan ogʻrigan bemor kasalxonada davolanadi. Teri T.si qisqa vaqt ichida tuzalib ketadi. Soch va tirnoq T.si uzoq davolanishni taqozo etadi.
Chuqur T.ning oldini olish uchun sichqon va kalamushlarga qarshi kurash olib boriladi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Mikrosporiya — bu insonlarda va hayvonlarda uchraydigan zamburug‘li yuqumli kasallik bo‘lib, asosan teri, soch va ba’zan tirnoqlarda paydo bo‘ladi. Bu kasallik dermatofit zamburug‘lari (Microsporum turlari) tufayli yuzaga keladi. Mikrosporiya ko‘pincha bolalarda uchraydi, ammo kattalarda ham kasallanish ehtimoli mavjud.
Sabablari
Mikrosporiyani qo‘zg‘atuvchi asosiy sabab Microsporum canis, Microsporum audouinii va Microsporum gypseum kabi zamburug‘lardir. Ushbu zamburug‘lar teri va soch yuzasida o‘sadi hamda oyoq kiyim, sochiq, gilam, uy hayvonlari (masalan, mushuk va itlar) orqali odamga yuqishi mumkin.
Belgilari
- Teri o‘tkir shikastlanishi: Qichishuvchi, qizil dog‘lar paydo bo‘ladi.
- Soch to‘kilishi: Kasallangan joyda sochlar sinib, dog‘ shaklida soch to‘kiladi.
- Teri yuzasining qurishi va yallig‘lanishi: Teri qizarishi, yallig‘lanishi, qichishi va quruqlashishi kuzatiladi.
- Ko‘p hollarda halka shaklidagi xarakterli dog‘lar: Disk shaklidagi yoki halo atrofida qizarib, markaziy qismi silliq bo‘ladigan dog‘lar hosil bo‘ladi.
Kasallikning turlari
- Teridagi mikrosporiya — terining yuzasida dog‘lar paydo bo‘ladi.
- Soch mikrosporiyasi — sochli qismda sochning to‘kilishi bilan tavsiflanadi.
- Tirnoq mikrosporiyasi (kamroq uchraydi) — tirnoqlarda o‘zgarishlar paydo bo‘ladi.
Tarqalishi
- Kasallik insondan insonga yoki hayvondan insonga yuqishi mumkin.
- Shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilinmasa, infeksiya tez tarqaladi.
- Umuman olganda, mikrosporiya yig‘iladigan joylarda (maktab, bolalar bog‘chasi) ko‘proq uchraydi.
Tashxis
- Kasallik ko‘p holatda dermatolog tomonidan ko‘zdan kechirilgach, zamburug‘ tekshiruvi uchun teri yoki soch namunasi laboratoriyada tekshiriladi.
- Tumoraflar astoydil tekshirilishi uchun lampa ostida (Wood lampa) tekshiruv o‘tkazilishi mumkin, u holda kasallangan sochlar yashil-yashil nur sochadi.
Davolash
- Mikrosporiya davolashda antimikotik (zamburug‘ga qarshi) dorilar qo‘llaniladi.
- Teriga va sochga surtiladigan maxsus malhamlar, krem va losyonlar (masalan, griseofulvin, terbinafin) buyuriladi.
- Agar kasallik keng tarqalgan bo‘lsa, og‘iz orqali qabul qilinadigan preparatlar ham beriladi.
- Gigiyena qoidalariga qat’iy rioya qilish zarur: sochiq, kiyim, uy-ro‘zg‘or buyumlarini maxsus vositalar bilan dezinfeksiya qilish.
- Uy hayvonlarini tekshirish va davolash ham muhimdir.
Oldini olish
- Shaxsiy gigiyenaga rioya qilish (sochiq, kiyimlarni alohida ishlatish).
- Uy hayvonlarini muntazam veterinariya nazoratidan o‘tkazish.
- Umumiy joylarda bot-tiplik kiyimlarni ortiqcha almashmaslik.
- Kasallik alomatlarini payqagan zahoti shifokorga murojaat qilish.
Xulosa
Mikrosporiya — dermatologiyada keng tarqalgan zamburug‘li kasallik bo‘lib, erta tashxis va to‘g‘ri davolash kasallikning muvaffaqiyatli davolanishiga olib keladi. Bu kasallikdan asosan bolalar zarar ko‘radi va gigiyena qoidalariga qat’iy rioya qilish, shuningdek, uy hayvonlarini davolash uning oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Agar mikrosporiya belgilari paydo bo‘lsa, darhol shifokorga murojaat qilish lozim.