Metonimiya
Metonimiya - ikki tushuncha oʻrtasidagi yaqinlikka asoslangan oʻxshashsiz koʻchim. Metonimiyada biror narsa yoki voqea-hodisaning nomi boshqasiga koʻchiriladi, biroq bu nomlash narsalar oʻrtasidagi oʻxshashlikka emas, balki ular oʻrtasidagi yaqinlikka, aloqadorlikka asoslanadi.
Masalan: Barmog'imni kesib oldim
Turlari
Bu koʻchim bir qancha koʻrinishlarga ega:
1. Kishi yoki narsaga xos xususiyat oʻsha kishi yoki narsaning nomiga oʻtkaziladi:
Ahyon-ahyon
gazetlarda koʻrinasan,
Oʻqiguncha yopishaman juda jazman.
(Gʻafur Gʻulom)
2. Muallifning nomi uning asari oʻrnida qoʻllaniladi:
Fuzuliyni oldim qoʻlimga,
Majnun boʻlib yigʻlab qichqirdi...
(Hamid Olimjon)
3. Biror narsaning
harakati yoki uning natijasi shu
harakatni bajaruvchi qurolning nomiga koʻchiriladi: Uning perosi qasos oʻti bilan yonadi.
4. Biror narsani u yasalgan material bilan almashtirib ataladi:
Poʻlat qush ham qomatin rostlab,
Bulutlarni etar tumtaraq.
(Hamid Olimjon)
5. Maʻlum joydagi kishilar maʻnosi shu joyga koʻchiriladi: Majlisga butun
qishloq keldi. (Abdulla Qahhor)
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Metonimiya — bu so‘z o‘rniga ma’nosi jihatidan yaqin yoki bog‘langan boshqa so‘zdan foydalanish san’ati yoki adabiy vositadir. Metonimiya lug‘atdagi aniq ma’noni kengaytirib, so‘zning ma’nosini boshqa narsalarga nisbatan qiyosiy yoki uzviy bog‘liqlik asosida ishlatishga imkon beradi. Masalan, «tafakkur markazi» deganda shaxsan markaz emas, balki u yerda joylashgan bilim yoki intellekt faoliyati nazarda tutiladi.
Metonimiyaning asosiy turlari:
- Sabab va natija orasidagi bog‘lanish:
- Masalan, «sarf qilish» o‘rniga pul yoki xarajat qilish nazarda tutiladi.
- Jihoz va egasi yoki undan foydalanish:
- «Qalam» so‘zi orqali yozuvchi yoki yozish faoliyati nazarda tutilishi mumkin.
- Material va u tayyorlangan buyum:
- «Mis» so‘zi orqali misdan yasalgan buyumni anglatish.
- Joy nomi bilan butun narsani anglatish:
- «Parij dunyo modasi» deylik; Parij shahri o‘rnida moda sanoati tushuniladi.
- Soha nomi bilan ishchilar yoki ularning faoliyati:
- «Akademiya» o‘rnida ilmiy muassasa va uning a’zolari.
Metonimiyaning adabiyotdagi roli:
Adabiy tilda metonimiya obrazlilikni oshirish, matnga yanada jonivorlik va ta’sirchanlik berish uchun ishlatiladi. Ushbu vosita yordamida mualliflar so‘z boyligini kengaytiradi, o‘quvchining tasavvurida kuchliroq tasvir yaratadi.
Misollar:
- «Stol oldida qatnashdi» (stol — jamoa, yig‘ilish ma’nosida)
- «Qalam shikastlandi» (qalam — yozuvchi yoki yozish faoliyati)
- «Oq uy bayonot berdi» (Oq uy — AQSh hukumati)
Xulosa:
Metonimiya so‘zning ma’nosini yaqin ma’nodagi so‘z bilan almashtirish orqali til ifodasini boyitadi, abstrakt tushunchalarni aniqroq va ixchamroq shaklda yetkazishga yordam beradi. Bu til va adabiyotga xos asosiy stilistik vositalardan biridir.