Metallar korroziyasi
Metallar korroziyasi - metallarning atrofidagi muxit bilan kimyoviy yoki elektrokimyoviy taʼsirlashuvi oqibatida yemirilishi. Asosan 3 bosqichdan iborat: reaksiyaga kirishuvchi moddalarning fazalar chegarasiga — reaksiya zonasiga kelishi; reaksiya; reaksiya mahsulotining reaksiya zonasidan chetlashishi. Bu bosqichlarning har biri, oʻz navbatida, elementar bosqichlardan iborat. Metallar korroziyasi kimyoviy va elektrokimyoviy xillarga boʻlinadi. Kimyoviy Metallar korroziyasi metallarning oksidlanishi va oksidlovchi komponentning qaytarilishidan iborat. Bunday korroziya elektr oʻtkazmaydigan agressiv mu-hitda sodir boʻladi. Elektrokimyoviy Metallar korroziyasi metallarning elektr toki utkazadigan suyuq muhitda — elektrolitlar eritmasida yemirilishi. Bunda metall zarralari elektrolit eritmasida eritmaga oʻtadi.
Metallar korroziyasi yemirilish harakteriga kura, quyidagi turlarga boʻlinadi: tekis, mahalliy, kristallitlararo va korrozion darz. Korroziya natijasida har yili yigʻilgan va inson ishlatadigan barcha metallarning 1—1,5% i yoʻqoladi. Metallarni korroziyadan saqlash uchun baʼzi tadbirlar koʻriladi (mas, legirlovchi elementlar: xrom, nikel va boshqa qoʻshiladi).
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Metallar korroziyasi — bu metallarning atrof-muhit sharoitlarida kimyoviy yoki elektrokimyoviy ta'sirlar natijasida asta-sekin buzilishi jarayonidir. Korroziya jarayoni metalning yuzasida oksidlar, kislotalar yoki boshqa kimyoviy birikmalar hosil bo‘lishiga olib keladi, natijada metalning mustahkamligi, funksionalligi va ishlash muddati pasayadi.
Korroziyaning sabablari
- Havo va namlik: Metallarga havoda mavjud kislorod va namlik ta'sir qilishi natijasida oksid qatlamlari hosil bo‘ladi. Masalan, temir havo va suv bilan reaksiyaga kirishib, temir oksidi (zang) hosil qiladi.
- Kimyoviy moddalar: Korroziv kimyoviy moddalar (masalan, kislotalar, tuzlar) metallarning yuzasini ta'sir qilib, korroziya jarayonini tezlashtiradi.
- Elektrokimyoviy jarayonlar: Metall yuzasida elektrolitli muhit mavjud bo‘lsa, anod va katod maydonchalari tashkil topib, korroziya jarayoni kuchayadi.
Korroziya turlari
- Yuzaki korroziya: Metalning butun yuzasida bir xil darajada korroziya yuzaga keladi.
- Teshilish korroziyasi: Metal yuzasida kichik joylarda teshikchalar hosil bo‘ladi.
- Galvanik korroziya: Turli metallar birgalikda bo‘lganda, elektrokimyoviy farq tufayli bir metaldan boshqasi tezroq korroziyaga uchraydi.
- Stress-korroziya: Metallarga tashqi stress zo‘riqishlar ta'siri ostida korroziya yuz beradi.
Korroziyaga qarshi kurashish usullari
- Qoplama qo‘llash: Metall yuzasini bo‘yash, galvanizatsiya (rux bilan qoplash), plastik yoki boshqa himoya qatlamlari bilan yopish.
- Passivatsiya: Metall yuzasida oksid qatlamini hosil qilish orqali korroziyaga chidamli qatlami yaratish.
- Korroziv muhitni boshqarish: Namlikni kamaytirish, kimyoviy moddalarning konsentratsiyasini nazorat qilish.
- Korroziya inhibitorlaridan foydalanish: Maxsus kimyoviy moddalarning qo‘shilishi orqali korroziya jarayonini sekinlashtirish.
- Katodik himoya: Elektrokimyoviy usullar yordamida metalni katod sifatida saqlash.
Korroziya muhimligi
Korroziya natijasida metall konstruktsiyalar, mashinalar va inshootlar ishdan chiqishi mumkin, bu esa iqtisodiy zarar va xavfsizlik muammolarini keltirib chiqaradi. Shuning uchun korroziyaga qarshi samarali choralar ko‘rish sanoatda juda muhim hisoblanadi.
Umuman olganda, metallar korroziyasi tabiiy jarayon bo‘lib, uning oldini olish yoki sekinlashtirish uchun turli usullar ishlab chiqilgan va qo‘llanmoqda.