Mendoza Provinsiyasi
Mendoza (ispancha: menˈdosa) – rasmiy nomi
Mendoza provinsiyasi boʻlib Argentinaning gʻarbiy-markaziy qismidagi provinsiyasidir. Shimolda San-Xuan, janubda La Pampa va Neuken, sharqda San-Luis va gʻarbda Chili respublikasi bilan chegaradosh. Xalqaro chegara And togʻ tizmasi bilan belgilanadi. Poytaxti Mendoza shahri hisoblanadi. Hudud 148,827 km² maydonni qamrab oladi va Argentinaning yettinchi yirik provinsiyasi boʻlib, mamlakat umumiy maydonining 5,35% ni tashkil qiladi. 2022-yilgi maʼlumotga koʻra aholisi 2 014 533 kishini tashkil etadi, bu mamlakatning eng koʻp aholisi boʻlgan beshinchi mintaqasi yoki umumiy aholining 4,38 foizi ushbu provinsiyada istiqomat qiladi deganidir.
Tarixi
Arxeologik tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, bu hududning birinchi aholisi Golotsen davridan boʻlgan, ammo ularning hayot tarzini oʻrganish uchun yetarli maʼlumot mavjud emas. Miloddan avvalgi 300-yillarda bu yerdagi Atuel daryosi havzalarida ovchilik hamda makkajoʻxori, qovoq va loviya yetishtirish bilan shugʻullanuvchi bir guruh odamlar yashagan.
1776-yilda Rio-de-la-Plata vitse-qirolligi tashkil etilgunga qadar, hozirgi Mendoza provinsiyasi hududi Chili general-kapitanligiga tegishli edi.
Geografiyasi
Uspallata kabi bir qator vodiylar And togʻlarini Prekordilyera past togʻlaridan ajratib turadi. Sharqda Kuyean tekisliklarini Desaguadero daryosining irmoqlari kesib oʻtadi. Boshqa muhim daryolari esa Mendoza daryosi, Tunuyan daryosi, Diamante daryosi va Atuel daryolari hisoblanadi.
Provinsiyaning butun hududi iqlimi kontinental, quyoshli va quruq, yozi iliq, qishi nisbatan sovuq. Yogʻingarchilikning kamligi hamda kecha va kunduz oʻrtasidagi katta harorat farqi tufayli qurgʻoqchil tuproq asosan kserofitlar va kam sonli daraxtlarning oʻsishiga imkon beradi. Yillik yogʻingarchilik 150 dan 350 mm gacha, doʻl esa mintaqaviy uzumchilikda muhim va kam uchraydigan muammolardan biri hisoblanadi.
Iqtisodiyoti
Butun dunyoga uzumchilik bilan tanilgan Mendoza iqtisodiyoti juda xilma-xildir. Uning 2013-yildagi ishlab chiqarish hajmi 18,8 milliard AQSh dollariga baholangan. Sharobdan tashqari Argentina bozori uchun olma, nok, pomidor, piyoz, olxoʻri, zaytun, gilos, shaftoli va behi kabi mahsulotlar ham yetishtiriladi. 30 000 asalari uyalariga ega boʻlgan asalarichilik Mendozaning quruq ob-havosi tufayli rivojlanayotgan yana bir faoliyat turidir.
Hukumati
Viloyat hukumati odatiy uchta boʻlimga boʻlingan: ijro hokimiyati, qonun chiqaruvchi va sud tizimi. Qonun chiqaruvchi hokimiyat deputatlar palatasi va Senatdan iborat ikki palatali organdir. Qonun chiqaruvchi organ mahalliy qonunlarni kiritish va qabul qilish bilan shugʻullanadi.
Mendoza provinsiyasi Konstitutsiyasi provinsiyaning rasmiy qonunini tashkil qiladi.
Argentinada eng muhim huquqni muhofaza qiluvchi tashkilot Argentina federal politsiyasi hisoblanadi, ammo qoʻshimcha ishlarni Mendoza provinsiyasi politsiyasi amalga oshiradi.
Manbalar
Tashqi havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Mendoza provinsiyasi — Argentinaning g‘arbiy qismida joylashgan yana bir muhim mintaqa bo‘lib, u asosan And tog‘lari etagida joylashgan. Bu provinsiya o‘zining tabiiy go‘zalligi, vino ishlab chiqarishi va turizm sohasidagi rivojlanishi bilan mashhur. Quyida Mendoza provinsiyasi haqida batafsil ma’lumotlar keltirilgan:
Geografiya va joylashuvi
Mendoza provinsiyasi Argentina Respublikasining g‘arbiy qismida joylashgan bo‘lib, shimoldan San-Xuan, sharqdan San-Luis va La-Rioxa provinsiyalari, janubdan Neuquen va Rio-Negro, g‘arbdan esa Chili Respublikasi bilan chegaradosh. Uning hududi 148 ming kvadrat kilometrga yaqin bo‘lib, bu Argentina hududidagi eng yirik provinsiyalardan biridir.
Mendoza hududi And tog‘larining sharqiy etagida joylashgan, bu esa uning tabiiy peyzajlarini juda chiroyli qiladi. Ushbu provinsiyada Aconcagua tog‘i joylashgan, bu gavjum cho‘qqi Janubiy Amerikadagi eng baland nuqta hisoblanadi (6961 metr).
Iqlimi
Mendoza provinsiyasining iqlimi asosan quruq kontinental bo‘lib, yozda issiq va quruq, qishda esa sovuq bo‘ladi. Yillik yog‘in miqdori kam, ayniqsa cho‘l va yarim cho‘l zonasida joylashgan markaziy va sharqiy hududlarda yomg‘ir kam tushadi. Tog‘larda esa qish mavsumida qor ko‘p yog‘adi.
Iqtisodiyoti
Mendoza Argentina uchun muhim sanoat va qishloq xo‘jaligi mintaqasi bo‘lib, ayniqsa vino ishlab chiqarishda yetakchilik qiladi. Bu provinsiya butun dunyoga mashhur vino mintaqasidir. U yerda asosan qizil va oq sharoblar tayyorlanadi, eng ko‘p yig‘iladi va eksport qilinadi.
Provinsiyada mavjud qishloq xo‘jalik mahsulotlari jami ko‘p turlarga ega, ammo vino ishlab chiqarish uni eng odatiy va taniqli tarmog‘i qiladi. Bundan tashqari, meva yetishtirish, ayniqsa olma va gilos, shuningdek bobelli, zaytun va sabzavot yetishtirish ham muhim ahamiyatga ega.
Turizm
Mendozaga tashrif buyuruvchilar soni yil sayin oshib bormoqda chunki bu hududda ko‘plab sayyohlik imkoniyatlari bor. Tog‘lik kurortlar, qishki sport turlari markazlari, termal suvlar, milliy bog‘lar va tabiiy diqqatga sazovor joylar mavjud.
Aconcagua milliy parki ayniqsa mashhur bo‘lib, tog‘chilarga va tabiat ixlosmandlariga yoqadi. Shuningdek, Mendoza shahrining o‘zi ham boy madaniyat va tarixiy merosga ega, uning albitalar ko‘chalari, bog‘lari va muzeylari ko‘plab turistlarni jalb qiladi.
Madaniyat va aholi
Mendoza aholisi asosan argentinaliklar bo‘lib, ular o‘zining an’anaviy urug‘-hududiy urf-odatlarini yuksak hurmat bilan saqlab keladi. Bu yerda ko‘plab madaniy tadbirlar, masalan, viniy festivali va qishloq xo‘jaligi yarmarkalari o‘tkaziladi.
Xulosa
Mendoza provinsiyasi Argentina uchun nafaqat geografik joylashuvi, balki iqtisodiy va madaniy jihatdan ham juda muhim sanaladi. Uning tabiiy go‘zalligi, And tog‘lari, qishloq xo‘jaligi va ayniqsa vino ishlab chiqarishga bag‘ishlangan sanoat komplekslari uni xalqaro miqyosda mashhur qiladi. Turizm rivojlanganligi esa provinsiyaning asosiy boyliklaridan biri hisoblanadi.