Meksikadagi armanlar
Meksikadagi armanlar (armancha: Հայերը Մեքսիկայում, ispancha: Armenios en México) — boshqa mamlakatlar bilan solishtirganda eng kichik arman jamoalaridan biri. Armanlar Meksikaga 1910-1928-yillar oraligʻida kela boshlagan, ularning aksariyati 1915-yilgi arman genotsididan keyin kelgan. Ular asosan talabalar, savdogarlar, ishchilar, rassomlar va tadbirkorlar edi. 2003-yildagi norasmiy maʼlumotlarga koʻra, Meksika hududida 400 ga yaqin arman yashagan.
Tarixi
Meksikaga kelgan birinchi arman haqidagi eng qadimgi maʼlumot 1632-yilga tegishli, uning ismi Fransisko Martin boʻlgan. 1723-yilda arman Don Pedro de Sarate Xitoydan Akapulkoga ketayotgan ispan kemasida Meksikaga keldi. 1897-yilda Meksika prezidenti Porfirio Dias Tamaulipas, (Shimoliy Meksika) Soto-la-Marinada arman koʻchmanchilari bilan qishloq xoʻjaligi jamiyatini yaratish loyihasini rejalashtirgan; Biroq, loyiha amalga oshirilmadi. 1915-yil aprel oyida Usmonli qoʻshinlari tomonidan sodir etilgan arman genotsididan soʻng koʻplab armanlar Amerika qitʼasiga koʻchib kela boshladilar. 1921-1928-yillarda Meksikada chet elliklar uchun ochiq immigratsiya siyosati mavjud edi. Bu vaqt ichida 300 ga yaqin armanlar Meksikaga koʻchib ketgan.
Meksika arman qochqinlarining oxirgi manzili emas edi, ular AQShga koʻchib oʻtishga intilishgan, ammo qiyin yoʻl va mablagʻ yetishmasligi tufayli ularning baʼzilari Meksikada, asosan Mexiko tumanlaridan birida, La Mersedda joylashdilar. Ularning koʻpchiligi savdogar, etikdoʻz va doʻkondor boʻlishgan. Nisbatan kichikligi tufayli Meksikadagi armanlar jamoasi (Argentina va Braziliyaning yirik jamoalari bilan solishtirganda) arman jamoasining meksikaliklar orasida assimilyatsiya qilinmasligiga imkon beradigan arman maktabi yoki jamoat markazini ocha olmadi.
Meksikadagi arman jamiyati bugungi kunda taxminan 400-500 kishini tashkil qiladi. Arman jamoasining koʻp aʼzolari mashhur siyosatchilar, rassomlar va aktyorlarga aylanishdi; Meksikadagi armanlarning ikkinchi avlodi, yaʼni 1915-yilda kelganlarning yosh avlodlari arman tilini, arman anʼanalari va urf-odatlarini deyarli unutganlar.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Meksikadagi armanlar haqida ma’lumot
Meksikadagi armanlar — bu Meksikada yashovchi va faoliyat yuritayotgan arman diasporasi vakillari. Armanlarning Meksikaga ko‘chib kelishi asosan 20-asr boshlarida, ayniqsa, Armaniston va unga qo‘shni hududlarda bo‘lgan siyosiy va ijtimoiy muammolar, xususan, Armaniston genocide (1915-1917 yillardagi turk va ozarbayjon bosqinlari) natijasida yuzaga kelgan qochqinliklar bilan bog‘liq.
Tarixiy asoslar
20-asr boshlarida, asosan, Qorabog‘ va shunga yaqin hududlardan ko‘plab arman oilalari Meksikaga va boshqa Lotin Amerikasiga ko‘chib kelishgan. Ular yangi hayot qurish uchun Meksikada kichik jamoalar tashkil etishgan. Meksika hukumatining migratsiyaga bo‘lgan ochiqligi va iqtisodiy imkoniyatlar bu muhojirlarni o‘ziga jalb qilgan.
Jamiyat va madaniyat
Meksikadagi armanlar o‘z madaniyatlarini saqlab qolishga harakat qilishadi. Ular orasida arman tilida so‘zlashuvchi maktablar, madaniy markazlar, cherkovlar mavjud. Shuningdek, arman an’analarini, bayramlarini, dini marosimlarini nishonlashadi. Masalan, San Luidi Potosida joylashgan arman pravoslav cherkovi muhim madaniy va dini markaz hisoblanadi.
Iqtisodiy faoliyat
Arman diasporasining ko‘plab vakillari Meksikada tadbirkorlik, sanoat, savdo, madaniyat va san’at sohalarida faoliyat yuritishadi. Ular tashkil qilgan kompaniyalar va jamoalar mamlakatning iqtisodiy va ijtimoiy hayotida sezilarli rol o‘ynaydi.
Ekspertlarning fikri
Meksikadagi armanlar haqida tadqiqotlar ko‘p emas, ammo mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, ular mamlakatdagi etnik va madaniy xilma-xillikka o‘zining muhim hissasini qo‘shayotgan kichik, lekin faol jamoa hisoblanadi. Mahalliy arman tashkilotlari fuqarolik jamiyatida, xayriya faoliyatida va madaniy missiyada ishtirok etadi.
Umuman olganda, Meksikadagi armanlar o‘z madaniy meroslarini saqlab qolgan holda, Meksikaning ijtimoiy-iqtisodiy hayotida faol qatnashib kelmoqda va bu mintaqadagi ko‘p millatli jamiyatning ajralmas qismi hisoblanadi.