Mehhanik antiseptika
Umumiy maʼlumot
Jarohat va uning atrofini mexanik usul bilan tozalash jarrohlar eʼtiborini koʻpdan buyon tortib kelgan. Bu esa oʻz navbatida mikroorganizmlar uchun asosiy oziqlantiruvchi muhit boʻlgan oʻlgan va oʻliishi muqarrar toʻqimalarni jarohatdan kesib olib tashlash mexanik antiseptikaning vazifasi hisoblangan. Undan asosiy maqsad jarohatga birinchi jarrohlik ishlov berishdir.
Rus xirurgi A.Charukovskiy 1836-yilda o ‘zining „Harbiy-dala meditsinasi“ kitobida lat yeyishda hosil boigan jarohatlarni kesilgan, yaʼni chekkalarni tekis jarohatga aylantirish va uni tez-tez tikish yoii bilan davolash kerak, deb yozgan va yangi jarohatlarni birlamchi ishlash va tikish choralarini eslatib oʻtgan. 1898-yilda Fridrix bunga ilmiy yondashib jarohatga tushgan infeksiyani yoʻqotish va uning asoratsiz bitishini ta ’minlash uchun uning chetlarini va tubini sogiom toʻqima chegarasigacha operatsiya yoʻli bilan olib tashlashni taklif qildi. Operatsiya yoʻli bilan kesilgan jarohat chetlari tekis bolganligi uchun tikilganda yaxshi bitadi. Bu davolash usuli avvallari Abu Ali ibn Sinoga ham m aʼlum edi. Biroq mexanik antiseptika jarohatning birlamchi ishlash usulini taklif qilgan Fridrixning bu boradagi xizmatlari katta. Jarohat hosil boʻlgandan 6-12 soat oʻtmasdan bajarilganda tekis chandiq hosil qiladi va yaxshi natija beradi.
Mehanik antiseptika komponentlari
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Mexanik antiseptika — bu teri yoki shilliq pardalar yuzasini tozalash, ulardan yallig‘lanish yoki infektsiyani keltirib chiqaruvchi mikroorganizmlarni kamaytirish yoki yo‘q qilish jarayonidir. Mexanik antiseptika kimyoviy vositalarsiz, asosan jismoniy usullar yordamida amalga oshiriladi.
Mexanik antiseptikaning mohiyati va vazifalari:
Mexanik antiseptikaning asosiy maqsadi — mikrob yuki ko‘p bo‘lgan joylardan (masalan, teri yuzasi, yaralar, shilliq pardalar) mikroorganizmlarni mexanik yo‘l bilan olib tashlashdir. Bu jarayon jarrohlik amaliyotlaridan oldin zarurdir, chunki bu infektsiyalarning oldini olishga yordam beradi.
Mexanik antiseptikaning usullari:
- Yuvish – suv va sovun yordamida teri yoki shilliq pardani yuvish. Bu eng keng tarqalgan mexanik antiseptika usuli bo‘lib, uni jismoniy kirlarni va bakteriyalarni kamaytirish uchun qo‘llaniladi.
- Mato bilan artish – toza mato yoki spirtli qisqich yordamida yuzani artish. Bu usul, ayniqsa, jarrohlik oldidan terini tozalashda qo‘llaniladi.
- Suv va fiziologik eritmalar bilan yuvish – jarohat yoki shilliq pardalarni tozalashda qo‘llaniladi. Masalan, yaralarni fiziologik eritma bilan yuvish mikroblarni kamaytiradi.
- Aspirat yoki siqilish – ba’zi hollarda mexanik yo‘l bilan mikroorganizmlarni to‘plash va olib chiqish mumkin.
Mexanik antiseptikaning ahamiyati:
- Infektsiyalarning oldini olish – mikroblarni kamaytirib, jarohat yoki jarrohlik paytida infektsiya xavfini pasaytiradi.
- Teri yuzasini tozalash — juda kiruvchi yoki axloqsiz holatlardan himoya qiladi.
- Kimyoviy antiseptiklardan foydalanishdan oldingi tayyorgarlik — kimyoviy vositalar teri yuzasi toza bo‘lganda samaraliroq ta’sir qiladi.
Mexanik antiseptikaning cheklovlari:
- Bu usul mikroorganizmlarning to‘liq yo‘qolishini ta’minlamaydi, faqat ularni kamaytiradi.
- Ayrim holatlarda kimyoviy vositalardan foydalanishni talab qiladi.
Xulosa:
Mexanik antiseptika — bu infeksiyalarning oldini olishda juda muhim bosqich bo‘lib, u ko‘pincha kimyoviy antiseptiklar bilan birga qo‘llaniladi. Mexanik usullar yordamida teri yoki shilliq pardalardan mikroblarning bir qismi olib tashlanadi va shundan keyingina kimyoviy dezinfeksiyalash samarasi oshadi. Shunday qilib, mexanik antiseptika jarrohlik oldi tayyorgarlik jarayonining ajralmas qismidir.