Mavlono Zamoniy
Mavlono Zamoniy (XV XVI asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir, Mavlono Muhammad Omiliyning oʻgʻli. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning dastlab “Vafoiy” taxallusi bilan ijod qilganligi, keyinroq Navoiyning iltimosi bilan oʻz taxallusini “Zamoniy”, deb oʻzgartirganligi haqida maʼlumot berib, buning ikki sababi bor, deydi: 1) Mavlono Zamoniy Badiuzzamon Mirzoning mulozimi boʻlgan, bu taxallus Mirzoning ismidagi “zamon” soʻziga aloqador; 2) Ahmad Hojibek “Vafoiy” taxallusi bilan shuhrat qozongan va devon ham tuzgan. Navoiyning fikricha, oʻzidan ulugʻ kishining taxallusiga sababsiz sherik boʻlish munosib ish emas. “Majolis un-nafois”da Mavlono Zamoniyning Navoiy tomonidan “yaxshi voqeʼ boʻlubtur” deb baholangan quyidagi bayti keltirilgan:
Ba obi dida hargiz kam nashud soʻzi dili zoram,
Magar az xok taskin yobad on otashki, man doram.
(Mazmuni: Zor koʻngilning yonishi hech qachon koʻz yosh b-n kamaymaydi.
Mendagi bu oʻt faqat tuproqdan taskin topishi mumkin).
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Mavlono Zamoniy haqida ma'lumot berishdan avval, uning kim ekanligini aniqroq bilish muhim. Odatda “Mavlono” kalit so‘zi bilan Alisher Navoiy davriga yaqin yoki undan oldingi taniqli shoir, mutafakkir, diniy olim yoki sufi shayxlari nazarda tutiladi. Lekin “Zamoniy” qo‘shimchasi ba’zan kishining yoki u qaysi davrga oid ekanligini ko‘rsatadi. Agar siz aniqroq bir shaxs haqida ma’lumot so‘rayotgan bo‘lsangiz, iltimos, qo‘shimcha ma’lumot bering.
Shu bilan birga, umumiy ravishda Mavlono atamasi Markaziy Osiyo va Fors davlatlarida ko‘p ishlatilgan bo‘lib, u "donishmand", "ustoz" yoki "ustoz hazrat" degan ma'nolarni bildiradi. Ayniqsa, sufi adabiyotida Mavlono deganda eng ko‘p Jaloliddin Rumiy (1207-1273) eslanadi, u mashhur fors-turkiy shoiri va sufi mutasavvifi bo‘lib, uning asarlari Sharq adabiyotining bebaho merosi hisoblanadi.
Agar siz Mavlono Zamoniy deganda aynan Jaloliddin Rumiy yoki boshqa bir shaxsni nazarda tutayotgan bo‘lsangiz, quyida u haqda umumiy ma’lumot keltiraman:
Jaloliddin Rumiy (Mavlono) haqida qisqacha ma'lumot:
- To‘liq ismi: Maulavi Jaloliddin Muhammad Balkhiy Rumiy
- Tug‘ilgan yili va joyi: 1207 yil, Balx (hozirgi Afg‘oniston hududi)
- Vafot etgan yili va joyi: 1273 yil, Konya (hozirgi Turkiya hududi)
- Faoliyati: Sufi shoiri, mutafakkir, diniy ulamo va mutasavvif.
- Asarlari: “Masnaviy” (Masnaviy-ye ma’navi) uning eng mashhur devoni bo‘lib, unda sufizm falsafasi, ma’rifat va axloqiy g‘oyalar himoya qilingan.
- Ta’siri: Rumiy butun dunyo bo‘ylab, ayniqsa, fors va turkiy tillarida, shuningdek, sufi an’analarida cheksiz hurmatga ega.
Mavlono nomi ostida yetishgan boshqa shaxslar:
O‘zbek va fors-turkiy madaniyatida Mavlono laqabiga ega bo‘lgan ko‘plab boshqa mutafakkirlar va ulamolar ham bo‘lgan. Agar siz ular haqida ma’lumot so‘rayotgan bo‘lsangiz, iltimos, aniqroq shaxs yoki davrni ko‘rsating.
Agar sizga “Mavlono Zamoniy” nomli bir asar, shaxs yoki boshqa madaniy fenomen haqida ma’lumot kerak bo‘lsa, iltimos, qo‘shimcha tushuntirish bering, shunda batafsilroq yordam berishim mumkin.