Matal
Matal — muayyan hayotiy hodisani aniq va toʻgʻri belgilab beradigan obrazli ifoda, ibora. M.da oʻxshatish, taqqoslash, kinoya, qochiriq soʻz kabi badiiy vositalardan foydalaniladi. Majoziy iboraning oʻz asl maʼnosi bilan koʻchma maʼnosi oʻrtasida yaqinlik, mantiqiy bogʻlanish boʻlishi lozim. M. bir yoki bir necha jumladan tuziladi, ular orasida qofiyalanish hamisha ham saqlanmaydi. Mas, "Shamol boʻlmasa, daraxtning shoxi qimirlamas", "Qizim senga aytaman, kelinim sen eshit" va boshqa.
Lugʻaviy maʼnosi
Matal – [arabcha متل] so‘zi, birinchi navbatda, tugal ma’no ifodalamaydigan obrazli ibora, hikmatli so‘z (mas., ,,qizil qor yog‘ganda”, ,,tuyaning dumi yerga tekkanda”). ikkinchidan, qissa, masal ma’nolarini bildiradi.
Farqli jihati
Mаtal muayyan hayotiy hodisani aniq va to‘g‘ri belgilab beradigan obrazli ifoda, ibora: maqollardan farqli ravishda ibratli maslahat tariqasidagi umumlashtiruvchi ma’nodan holi bo‘ladi. Masalan, qozonni suvga tashladik, tuyaning dumi yerga tekkanda kabi.
Folklor janri
Matal - u yoki bu hayotiy voqeallika ekspreassiv tus beruvchi, xalq orasida tarqalgan ifodalar, Xalq og‘zaki ijodi janrlaridan biri. Matal xalq maqoli bilan ba’zi o‘xshashliklarga ega bo‘lsa-da, lekin o‘ziga xos jihatlari bilan undan farqlanib turadi. Matal termini o‘zbek tilining Surxondaryo, Samarqand va Farg‘ona viloyatidagi ba’zi shevalarda ertak ma’nosini ham beradi.
Qoʻllanilishi
Matallar so‘zning ko‘p ma’nolariga tayanganligi uchun nutqiy frezalogik iboralarga qarama-qarshi hollarda o‘xshatish va qiyoslashlarni kuchaytiradi. Matalar hamma vaqt tarkibi qanday bo‘lishidan qa’tiy nazar, grammatik jihatdan gapning bir bo‘lagi bo‘lib keladi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Matal – bu ip yoki tolalardan to‘qilgan, ya'ni o‘zaro kesishgan yoki biriktirilgan to‘qimachilik mahsuloti. Matal turli yo‘llar bilan tayyorlanishi mumkin: to‘qish, tikish, trikotaj ishlar, to‘qish mashinalari yordamida ishlab chiqarish va boshqalar. Matal turiga qarab uning qalinligi, qattiqligi, yumshoqligi, qoplamasi va boshqa xususiyatlari farq qiladi.
Matalning turlari
- Paxta mato: Paxta tolalaridan tayyorlangan, eng ko‘p ishlatiladigan va tabiiy material hisoblanadi. Nafas oladi, yumshoq va teriga yoqimli.
- Ipak mato: Ipak tolalaridan tayyorlanadi, juda silliq va nurlidir. Asosan yuqori sifatli kiyim-kechak va bezaklar uchun ishlatiladi.
- Jungi mato: Jungi tolalaridan tayyorlanadi. Mustahkam va zich to‘qiladi.
- Sintetik mato: Kimyoviy tolalardan tayyorlangan (masalan, poliester, naylon). Ularning bardoshliligi yuqori, tez quriydi va ko‘plab maxsus xususiyatlarga ega.
- Mato aralashmasi: Tabiiy va sintetik tolalarni aralashtirib tayyorlanadi, bu esa matoga turli xususiyatlar beradi, masalan, chidamlilik va nafas olish qobiliyatini bir vaqtda ta'minlash.
Matalning afzalliklari
- Nafas oluvchanligi: ayniqsa, tabiiy matolar teri uchun yaxshi.
- Yumshoqlik va qulaylik: to‘g‘ri tanlangan matolar kiyinishda juda qulay.
- Bardoshlilik: kuchli matolar uzoq vaqt xizmat qiladi.
- Estetik ko‘rinish: matolar rang-barang va turli naqshlarda bo‘lishi mumkin.
Mataldan foydalanish
- Kiyim-kechak ishlab chiqarishda
- Uyingizni bezashda (pardalar, divan qoplamlari)
- Texnik sohada (mashina, filtrlar)
- San'at va hunarmandchilikda
Matal inson hayotida juda muhim o‘rin tutadi, chunki u nafaqat kiyim-kechak, balki kundalik turmushimizda ham zarur material hisoblanadi.