Sun'iy intellekt javobi:

Martin Lyuter — nemis ruhoniysi, professor, Injil tarjimoni va protestant reformatsiyasining asoschisi hisoblanadi. U 1483-yil 10-noyabrda Germaniyaning Saxoniya hududidagi Eisleben shahrida tug‘ilgan. Lyuter o‘zining diniy islohotlari bilan Yevropadagi katolik cherkovining kuchini cheklashga katta ta’sir ko‘rsatgan shaxsdir.

Hayoti va faoliyati

Martin Lyuter dastlab yuridik o‘qishni boshlagan, ammo keyinchalik ruhoniy bo‘lishga qaror qilib, 1505-yilda augustinian monasitiga kiradi. U Tetzel nomli mahoratli indulgentsiyalar sotuvchisiga qarshi chiqadi, chunki indulgentsiyalar orqali gunohlardan kechirim sotilishi cherkov tomonidan targ‘ib qilinar edi.

1517-yil 31-oktabrda Lyuter Vartburg qal'asidagi Wittenberg cherkovining eshigiga 95 ta tezisini osib qo‘ydi. U tezisalar orqali cherkovning indulgentsiyalar savdosini qoraladi va nasroniy diniy hayotdagi islohotlarni talab qildi. Bu voqea protestant reformatsiyasining boshlanishi hisoblanadi.

Asarlari va ta’siri

Martin Lyuter Injilni nemis tiliga tarjima qilgan, bu esa oddiy xalqga muqaddas matnlarni tushunishga imkon yaratdi. U shuningdek, diniy ta’limotda “faqat imon orqali najot” g‘oyasini ilgari surdi; bu katolik cherkovining ishlari orqali najot olish konsepsiyasiga qarshi edi.

Lyuterning islohotlari Yevropada ko‘plab diniy va siyosiy o‘zgarishlarga sabab bo‘ldi. U protestantlik denominatsiyalarining paydo bo‘lishiga zamin yaratdi, bu esa nasroniylik tarixida muhim burilish sanaladi.

Muhokama va merosi

Martin Lyuter 1546-yil 18-fevralda vafot etdi. Uning hayoti va qilgan ishlari evropaliklarning diniy qarashlarini tubdan o‘zgartirdi. Uning ismlari bilan bog‘liq bo‘lgan protestant harakatlar doimo diniy erkinlik, xususiy imon va matnlarni keng jamoatchilikka yetkazish g‘oyalarini targ‘ib qiladi.

Qisqasi, Martin Lyuter — nasroniylikda chuqur reformalarni amalga oshirgan buyuk olim va ruhoniy bo‘lib, u nafaqat din, balki umuman G‘arb madaniyati va tarixi uchun muhim shaxs hisoblanadi.