Marosim qo'shiqlari
Marosim qoʻshiqlari - musiqiy folklorupttning asosiy va qadimiy turlaridan sanaladi. Turli mehnat, oilaviy, diniy va boshqa marosimlar jarayonida ijro etiladigan qoʻshiqlar mavsum-marosim qo‘shiqlari sirasiga kiradi. Marosim qoʻshiqlarining matni, asosan, xalq toʻrtliklari va baytlaridan iborat boʻlib, shakli band yoki band-naqarot xususiyatlariga ega boʻladi. Marosim qoʻshiqlari har bir marosimning ichki gʻoyasi va mazmunini sheʼr va kuy-ohanglarning mushtarakligida badiiy ifodalab, tadbir qatnashchilarining ruhiy holatiga taʼsir oʻtkazadi. Oʻzbek xalq musiqa ijodida mavsum-marosim qoʻshiqlaridan "Boychechak", "Sust xotin", "Lola", "Sumalak", "Qoʻsh" va b; oilaviy Marosim qoʻshiqlaridan Alla, "Yor-yor", Oʻlan, Marsiya kabilar; diniy aytimlardan "Kitobxonlik", "Zikr", "Ramazon"; tabobat qoʻshiqlaridan "Koʻch", "Dam solish" va boshqalar hozirgacha saqlanib qolgan. Marosim qoʻshiqlari koʻpchilik bo‘lib ("Beshqarsak", "Naqsh", "Yor-yor"), yakka holda ("Alla", "Kelin salom") hamda aytishuv tarzida (lapar va boshqalar) ijro etiladi. Hozirgi davrda baʼzi marosim qoʻshiqlari bolalar tomonidan davra o‘yinlari sifatida("Oq terakmi, koʻk terak", "Yomgʻir yogʻaloq" kabilar) ham ijro etilmoqda.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Marosim qo‘shiqlari – bu turli tadbirlar va o‘ziga xos vaziyatlarda kuylanadigan an’naviy yoki zamonaviy musiqiy asarlar bo‘lib, ular marosimlarning ruhini oshiradi, ishtirokchilarni birlashtiradi va voqeaning mazmun-mohiyatini ta’kidlaydi. O‘zbek madaniyatida marosim qo‘shiqlari juda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ular ko‘plab turli marosimlarda qo‘llaniladi.
Marosim qo‘shiqlari turlari:
-
Nikoh marosimi qo‘shiqlari:
- O‘zbek milliy to‘ylarida turli taraflardan, ya’ni xotin va kuyov tomonidan ijro etiladigan qo‘shiqlar bor.
- Masalan, "Kelin kuyishi", "To‘y kuyishi", "Yalang‘och qo‘shiq" kabi qo‘shiqlar to‘y marosimini yanada jonlantiradi.
- Odatda ushbu qo‘shiqlarda insonlar sevgi, oila, baxt tilaklarini ifodalaydigan she’rlar ishlatiladi.
-
Tuzilma marosimlari (batafsil marosimlar):
- Masalan, tug‘ilish, bola chaqishi, osh marosimlari uchun maxsus qo‘shiqlar mavjud.
- Tug‘ilishda chaqaloq uchun badavlat hayot, baxt, sog‘-salomatlik tilaydigan qo‘shiqlar kuylanadi.
- Osh marosimida esa ijro etiladigan qo‘shiqlar xizmatkorlar va mehmonlar uchun do‘stlikni kuchaytiradi.
-
Qur’on o‘qish va diniy marosimlar:
- Ramazon, Qurbon hayiti, janoza kabi diniy marosimlarda maxsus diniy madhiyalar, tilovatlar va kuylash an’analari mavjud.
- Marosimlarni muqaddaslantirish va ishtirokchilar qalbini bog‘lashda yordam beradi.
-
Davra va yig‘ilishlarda qo‘llanadigan marosim qo‘shiqlari:
- O‘zbek xalqining ko‘plab xalq qo‘shiqlaridan foydalaniladi.
- Bu qo‘shiqlar jamiyat, obro‘-e’tibor va birlik mavzulariga bag‘ishlangan bo‘ladi.
Marosim qo‘shiqlarining afzalliklari:
- Ishtirokchilarni birlashtirish, hissiyotlarni uyg‘otish;
- An’analarni saqlash va avlodlarga yetkazish;
- Tadbirga ma’noni oshirish va yanada jozibador qilish.
Xulosa:
O‘zbek marosim qo‘shiqlari xalq hayotining ajralmas qismi bo‘lib, ularning har birining oʻziga xos naqshlari, matnlari va kuylanish usullari bor. Marosim qo‘shiqlari orqali milliy madaniyat, qadriyatlar va insoniy tuyg‘ular ifodalanadi, shuning uchun ham ular bugungi kunda ham juda qadrlanadi va saqlanib kelmoqda.