Maʼmuriy huquqbuzarlik
Maʼmuriy huquqbuzarlik -huquqbuzarlikning bir turi. Oʻzbekiston Respublikasi MJKga koʻra, qonun hujjatlariga binoan maʻmuriy javobgarlikka tortish nazarda tutilgan, shaxsga, fuqarolarning huquqlari va erkinliklariga, mulkchilikka, davlat va jamoat tartibiga, tabiiy muhitga tajovuz qiluvchi gʻayriqonuniy, aybli (qasddan yoki ehtiyotsizlik orqasida) sodir etilgan harakat yoki harakatsizlik tushuniladi. Maʼmuriy huquqbuzarlik oqibatida maʼmuriy javobgarlikka tortish uchun asos boʻladigan ayb mavjud boʻladi. Qonunga koʻra, Maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etgan paytda 16 yoshga toʻlgan shaxslar maʼmuriy javobgarlikka tortiladi. Maʼmuriy huquqbuzarlik jinoyatdan ijtimoiy xavflilik darajasiga qarab farqlanadi. Maʼmuriy huquqbuzarlik sudlanganlik holatini keltirib chiqarmaydi. Jinoyat faqat sud organlari tomonidan, Maʼmuriy huquqbuzarlik esa, sud organlaridan tashqari, bir qancha vakolatli davlat boshqaruvi organlari (mansabdor shaxslar) tomonidan ham koʻrib chiqiladi. Maʼmuriy huquqbuzarlik uchun maʼmuriy jazo choralari, jinoyat uchun jiddiy jazo qoʻllaniladi. Maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etgan shaxsga maʼmuriy javobgarlikni qoʻllash jarayoni soddalashtirilgan (mas, yoʻl harakati qoidasini buzgan shaxsga bitta bayonnoma tuzilishi bilan maʼmuriy jarima jazosini qoʻllash mumkin) va h.k. Erkin Hojiyev.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Maʼmuriy huquqbuzarlik — bu davlat tomonidan o‘rnatilgan maʼmuriy-huquq normalarini buzish, shuningdek, maʼmuriy tartib-qoidalarga qarshi qilingan har qanday harakat yoki beparvolikdir. Maʼmuriy huquqbuzarliklar jinoyat yoki fuqarolik huquqbuzarliklaridan farqli ravishda, kamroq jiddiy oqibatlarga ega bo‘lib, odatda maʼmuriy jazolar (jarima, maʼlum muddatga maʼmuriy taqiqlar, ogohlantirish va hokazo) qo‘llaniladi.
Maʼmuriy huquqbuzarliklarning asosiy xususiyatlari:
- Normativ tartibda belgilanishi — Ma’muriy huquqbuzarliklar alohida ma’muriy qonunlar (masalan, Maʼmuriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks)da yoki boshqa normativ hujjatlarda aniq ko‘rsatilgan.
- Davlat nazorati ostida bo‘lishi — Maʼmuriy huquqbuzarliklarni aniqlash va jazolash odatda davlat organi yoki mansabdor shaxs tomonidan amalga oshiriladi.
- Jazo choralari — Maʼmuriy jazo choralari jinoyat javobgarligiga nisbatan yumshoqroq bo‘ladi; bunga jarimalar, maʼlum muddatga haydovchilik guvohnomasiga taqiq qo‘yish, eshikdan chiqarib yuborish kabi choralari kiradi.
- Kichik zarar yoki beparvolik bilan bog‘liq — Maʼmuriy huquqbuzarliklar ko‘pincha katta ijtimoiy xavf tug‘dirmaydi, lekin jamiyatda tartib-intizomni saqlash uchun muhim ahamiyatga ega.
- Huquqiy tartibda ko‘rilishi — Maʼmuriy huquqbuzarliklar bo‘yicha ishlar odatda maʼmuriy sudlar yoki boshqa vakolatli organlar tomonidan ko‘rib chiqiladi.
Maʼmuriy huquqbuzarliklarning turlari
- Yo‘l harakati qoidalarini buzish (masalan, tezlikni oshirish, qizil chiroqda o‘tish),
- Mehnat intizomini buzish,
- Soliq va moliya qonunchiligini buzish,
- Ekologik talablarni buzish,
- Jamoat tartibini buzish,
- Savdo va xizmat ko‘rsatish qoidalarini buzish,
- Boshqa turdagi maʼmuriy qoidalarning buzilishi.
Maʼmuriy javobgarlik choralari
- Jarima — eng keng tarqalgan jazo turi;
- Maʼmuriy ogohlantirish — eng yengil jazo turi;
- Maʼlum muddatga faoliyatni to‘xtatish yoki cheklash;
- Haydovchilik guvohnomasidan vaqtincha mahrum qilish;
- Majburiy ishlarga jalb qilish va boshqalar.
Maʼmuriy huquqbuzarlik bo‘yicha ish yuritish tartibi:
- Maʼmuriy huquqbuzarlik aniqlangach, tegishli organ tomonidan bayonnoma tuziladi;
- Bayonnoma asosida ish yuritiladi va sud yoki vakolatli organ qaror qabul qiladi;
- Agar ayblanuvchi qarorga rozilik bildirmasa, apellyatsiya yoki shikoyat berish huquqi mavjud.
Xulosa
Maʼmuriy huquqbuzarliklar jamiyatda tartibni saqlash, umumiy xavfsizlik va qonun ustuvorligini taʼminlash uchun muhim hisoblanadi. Ular orqali kichik qonunbuzarliklar va tartib-intizomga qarshi bo‘lgan harakatlar nazorat ostiga olinadi. Huquqiy maʼlumotlarga imkon qadar eʼtibor berib, o‘z huquq va majburiyatlaringizni yaxshi bilish zarur.