Makrolidlar
Makrolidlar - bu dorilar guruhi asosan antibiotiklardan tashkil topgan, ularning kimyoviy tuzilishi makrosiklik 14 yoki 16 a'zoli lakton halqasiga asoslangan bo'lib, unga bir yoki bir nechta uglevod qoldiqlari biriktirilgan. Makrolidlar poliketidlar sinfiga kiradi, tabiiy kelib chiqishga ega birikmalar hisoblanadi.
Makrolidlar shuningdek quyidagilarni o'z ichiga oladi:
Bundan tashqari, makrolidlar guruhi nominal ravishda immunosupressant preparatni o'z ichiga oladi - takrolimus, uning kimyoviy tuzilishi 23 a'zoli lakton halqasi.
Makrolidlar eng kam zaharli antibiotiklar qatoriga kiradi. Makrolid antibiotiklari mikroblarga qarshi vositalarning eng xavfsiz guruhlaridan biri bo'lib, bemorlar tomonidan yaxshi o'zlashtiriladi. Makrolidlarni qo'llashda gemato- va nefrotoksiklik, xondro- va artropatiya rivojlanishi, markaziy asab tizimiga toksik ta'sir, fotosensitivlik va boshqa antimikrob dorilar sinfiga xos bo'lgan bir qator nojo'ya dori reaksiyalari, xususan og'ir toksik-allergik sindromlar va antibiotik bilan bog'liq diareya juda kam uchraydi.anafilaktik reaksiyalar kuzatilmagan.
Tarixi
Makrolidlar sinfini boshlab bergan eritromitsin 1952-yilda Amerika farmatsevtika kompaniyasi "Eli Lili"olimlari tomonidan tuproq aktinomitsetasi Streptomyces erythreus va penitsillinlarga allergiyasi bor bemorlarda muqobil dori sifatida gramm-musbat bakteriyalar keltirib chiqaradigan infektsiyalarni davolashda ishlatilgan. Eritromitsin bugungi kungacha shifokorlar arsenalida o'z o'rnini saqlab qoldi.
Makrolidlar doirasining kengayishi 70-80-yillarda mikoplazmalar, xlamidiyalar, kampilobakterlar va legionellalar kabi hujayra ichidagi patogenlarga qarshi yuqori faolligi tufayli sodir bo'lgan.
Bu farmakokinetik va mikrobiologik ko'rsatkichlari yaxshilangan yangi makrolid preparatlarini ishlab chiqish va klinikaga joriy etish, shuningdek, ba'zi bir eski makrolidlarni, masalan, spiramitsinni batafsilroq o'rganish uchun rag'bat bo'ldi.
1996-yilda Yangi Kaledon Leucascandra caveolata gubkalarda 18-a'zoli makrolidlarning yangi guruhi topildi, bu Leucascandrolide A deb ataladi.
Umumiy xususiyatlar
Makrolidlar tasnifi
Makrolid antibiotiklari olinish usullari va kimyoviy tuzilish asoslariga qarab bir necha guruhlarga bo'linadi.
Eslatmalar
Adabiyotlar
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Makrolidlar — bu antibiotiklar guruhiga kiruvchi, asosan gram-musbat bakteriyalar va ba'zi gram-manfiy bakteriyalarga qarshi ta’sir ko‘rsatadigan dorivor preparatlar bo‘lib, ularning asosiy xususiyati - makrosiklik (katta halqali) lakton strukturasiga ega bo‘lishidir. Ular bakteriyalarning oqsil sintezini to‘xtatib, bakteriostatik (bakteriyalar ko‘payishini to‘xtatuvchi) ta’sir ko‘rsatadi.
Kimyoviy tarkibi va tuzilishi
Makrolidlar makrosiklik lakton halqasidan tashkil topgan poliketid birikmalardir. Ular halqaga biriktirilgan shakar moddalari (masalan, desozoz va cladinose) bilan birga bo‘ladi. Dastlabki makrolid — eritromitsin bo‘lib, undan keyin undan hosil qilingan va yaxshilangan dorilar paydo bo‘lgan, jumladan:
- Klaritromitsin
- Azitromitsin
- Roksitromitsin
Ta’sir mexanizmi
Makrolidlar bakteriyalarning 50S ribosomal subunitlariga bog‘lab, oqsil sintezi jarayonini to‘xtatadi. Bu oqsillar bakteriyaning rivojlanishi va ko‘payishini to‘xtatadi, shu bilan bakteriyalarga qarshi ta’sir ko‘rsatadi.
Spektri
Makrolidlar asosan quyidagi mikroorganizmlarga qarshi samarali:
- Gram-musbat bakteriyalar (masalan, Streptococcus spp., Staphylococcus spp.)
- Atypik patogenlar (Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia trachomatis, Legionella pneumophila)
- Ba’zi gram-manfiy bakteriyalar
- Tetanus va difteriya shakllari uchun qo‘llaniladi
Foydalanish sohalari
Makrolidlar ko‘pincha bo‘yicha qo‘llaniladi:
- Nafas yo‘llarining yuqori va pastki infektsiyalari (pneumoniya, bronxit)
- Yallig‘lanish va o‘tkir tonzillit
- Orqa o‘pka yallig‘lanishi (legionellyoz)
- Seksual yo‘l bilan yuqadigan infektsiyalar (masalan, chlamidioz)
- Allergik yoki penitsillinlarga allergiya bo‘lgan bemorlarda
Yon ta’sirlar
Makrolidlarni qo‘llashda quyidagi yon ta’sirlar yuzaga kelishi mumkin:
- Oshqozon-ichak traktida noqulayliklar, masalan, isitma, oshqozon og‘rig‘i, diareya
- Allergik reaktsiyalar, teri toshmalari
- Jigar faoliyatining buzilishi (kam hollarda)
- Yurak ritmining buzilishi (masalan, QT intervalining cho‘zilishi)
Diqqat qilish kerak bo‘lgan holatlar
- Makrolidlar ba’zi dori vositalari bilan dori-darmon o‘zaro ta’sirga kirishi mumkin (masalan, warfarin, digoksin)
- Jigar kasalliklari bo‘lgan bemorlarda ehtiyotkorlik bilan qo‘llanilishi kerak
- Homiladorlik va emizish davrida shifokor nazorati ostida qo‘llash ma’qul
Xulosa
Makrolidlar bakteriyalarning oqsil sintezini to‘xtatib, keng spektrdagi infeksiyalarni davolashda foydalidir. Ularni faqat shifokor tavsiyasi bilan va ko‘rsatmalarga muvofiq qo‘llash zarur.
Agar makrolidlar haqida qo‘shimcha ma’lumot yoki muayyan dori haqida savollaringiz bo‘lsa, so‘rashingiz mumkin.