Mahmud Koshg'ariy maqollaridan

«Tulku o‘z iniga ursa, ujuz bo‘lur» («Tulki o‘z uyasiga qarab ulisa qo‘tir bo‘ladi»). Mahmud Koshg‘ariy izohlashicha, «bu maqol o‘z elini, urug‘ini va mamlakatini yomonlovchilarga qarata aytiladi».

«Erik erpi yag‘lig‘, ermagu bashi qanlig‘» («Tirishqoqning labi yog‘lik, erinchoqning boshi qonlik»). Bu maqol yalqovlikni tashlashga, g‘ayrat bilan ishlashga undab aytiladi.

«Suv ichirmasga sut ber». U senga yomonlik qilganga ham yaxshilik qil, degan ma’noda ishlatiladi.

«O’kuz azaqi bo‘lg‘incha, buzag‘u bashi bo‘lsa yik» («Ho‘kizning oyog‘i bo‘lguncha, buzoqning boshi bo‘lgan yaxshiroq»). U «mustaqillik bo‘ysunishdan yaxshi» degan ma’noda qo‘llanadi.

«Tavg‘ach xanning to‘rqusi telim, tenglamazib bichmas» («Qoraxitoy) xoqonining ipak gazmoli ko‘p, lekin o‘lchamay kesilmaydi»). Bu maqol ishni boshida puxta o‘ylab qilishga undab, isrofgarchilikka qarshi aytilgan.

«Uma kelsa, qut kelar» («Mehmon kelsa qut kelar»). Bunda «senga mehmon kelsa, u bilan birga baraka, qut-baxt keladi, qo‘noqni yaxshi qarshi oladilar, malol olmaydilar» degan fikr ilgari surilgan.

«Qiz kishi savi yo‘rig‘li bo‘lmas» («Baxil odam obro‘ topmaydi»). Bu maqol odamlarni yaxshi nom chiqarish, saxiy bo‘lish uchun undab aytiladi.

«Erdam bashi til» («Odobning boshi til») .

«Tilin tug‘mishin tishin yazmas» («Til bilan tug‘ilganni, tish bilan yechib bo‘lmas»)

Sun'iy intellekt javobi:

Albatta! Mahmud Koshg‘ariy — 11 asrda yashagan buyuk o‘zbek tilshunosi, yozuvchi va olim bo‘lib, u "Divanu lug‘at-it turk" asari orqali turkiy tillarning birinchi lug‘atini yaratgan. Bu asarda Koshg‘ariy turkiy xalqlarning hayoti, urf-odatlari, madaniyati haqidagi ko‘plab ma’lumotlar, jumladan maqollar va iboralarga ham o‘rin bergan.

Quyida Mahmud Koshg‘ariyning maqollaridan ba’zilarini keltiraman:

"Og‘zaki gap og‘ir bo‘lsa, yurak og‘rimaydi."
Bu maqol odamlar o‘z fikrlarini rostgo‘ylik bilan aytishlari kerakligini, rost so‘z so‘rashdan qo‘rqmaslik kerakligini ta’kidlaydi.
"Do‘stlik — daryo, dushmanlik — cho‘l."
Do‘stlik hayotga boylik keltiradi, dushmanlik esa quruqlik va qiyinchiliklarni olib keladi degan ma’noni anglatadi.
"Solmoq bilan sarflash o‘rtasida farq bor."
Pul yoki resurslarni saqlash bilan sarflash orasidagi farqni bildiradi, ya’ni har narsaning o‘z o‘rni va vaqti bor.
"Bugunning ishi ertaga qoldirilmasin."
Ishlarni kechiktirmaslik, vaqtida bajarish zarurligini ta’kidlaydi.
"Til bilan yarash, qilich bilan emas."
Noz-ning va muammolarni tinchlik va so‘zlashuv orqali hal qilish kerakligini bildiradi, zo‘ravonlik emas.

Mahmud Koshg‘ariy maqollarida odamlarning hayotiy tajribalari, ma’naviy qadriyatlari, do‘stlik- yomonlik, odob-axloq haqida chuqur donolik mavjud. Ularning ko‘plari bugungi kunda ham dolzarb hisoblanadi.

Agar xohlasangiz, yana maqollar yoki ularning izohlari haqida ham ma’lumot bera olaman!